امروز :شنبه, ۳۰ تیر , ۱۴۰۳

بایسته‌های شکوفایی اقتصادی

بایسته‌های شکوفایی اقتصادی

هر پدیده‌ای برای پدیدارشدن و هر اتفاقی برای رخ‌دادن، شروط و بایسته‌هایی دارد. این بایسته‌ها دو دسته‌اند: شرط لازم و شرط یا شروط کافی. به‌عنوان مثال، همه می‌دانیم که هوا برای حیات بشر ضرورت دارد و بدون آن زندگی محال است؛اما این شرط کافی نیست و چیز‌های دیگری لازم است تا حیات پدید آید و تداوم یابد. یا برای میوه‌دهی باغ، گرده‌افشانی شرط لازم است،ولی برای به‌بارنشستنِ آن باید شرایط دیگری هم فراهم باشد.

شکوفایی اقتصاد هم مانند همه پدیده‌های جهان، شرطی است و سرگرفتن و رسایی آن در نبود بایسته‌های آن محال عقلی است. رئیس دولت آینده، هرکس که باشد و از هر گروه و جریان سیاسی که برآید، در ساحت نظری حوزه اقتصاد با یک پرسش مهم و در میدان عمل با چالش‌های بزرگی روبه‌روست. بحران در منابع زیستی، کم‌رشدی اقتصادی، تورم بالا، ناترازی مالی و بانکی، جهش‌های نرخ ارز در واکنش به تحریم‌های خارجی و رنج فقر و نابرابری اجتماعی ازجملۀ این چالش‌ها‌ست.

حدود ۳۰درصد جمعیت کشور (از هر ۳ نفر ۱ نفر) زیر خط فقر، روزگار می‌گذرانند. تلخ‌تر اینکه بر اساس ارزیابی آقای دکتر سوری، حدود ۶۰ درصد فقرای کشور را افراد سالم، باسواد و شاغل (براساس روش برآورد نرخ بیکاری) تشکیل می‌دهند. یعنی قابلیت‌های لازم برای یک زندگی درخور «درآمدمحور» را دارند؛ ولی به جمع اعانه‌بگیران درآمده‌اند. علاوه بر این، جمع کثیری نیز به جرگه نیازمندان یارانه معیشت‌بگیر کوچانده شده‌اند. شگفت اینکه به‌جای راهگشایی سیاست برای تامین رفاه «درآمدمحور» و افتخارآمیز شهروندان از طریق رونق سرمایه‌گذاری، شکوفایی تولید و گسترش تجارت در تراز جهانی، دغدغه تحقیرآمیز تامین یارانه‌ای و کمک‌معیشتی مردم تکرار می‌شود که اذعان به ناکارآمدی و برباد‌دهنده سرمایه اجتماعی است.

اقتصاد درحالی درگیر این دشواری‌ها و تلخ‌کامی‌هاست که در آستانه ورود به سال افق «سند چشم‌انداز بیست‌ساله» قرار دارد. بر اساس نویدهای این سند، قرار بوده کشور در سال ۱۴۰۴ در تولید ملی، برخوردار از دانش پیشرفته، توانا در تولید علم‌وفناوری، متکی بر سهم برتر منابع انسانی و سرمایه اجتماعی باشد. همچنین در این سال، به جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه‌ آسیای جنوب غربی (با ویژگی‌های تاکیدشده) دست یافته باشد.

برای کابینه‌ای‌ که در آستانه سال افق چشم‌انداز تشکیل می‌شود، پرداختن کنجکاوانه به این پرسش‌ها و جست‌وجوی پاسخ دقیق به آنها دارای اولویت و اهمیت است که چرا نویدهای این سند به واقعیت نپیوسته است و کشور با جایگاه واقعی و موعود فاصله‌ای چشمگیر دارد؟ چرا مختصات نویدبخش جایگاهی که از اتفاق‌نظر همه ارکان حکومت برخوردار بوده، تبلیغات گسترده برای آن شده، فرصتی بیست‌ساله برای دستیابی به آن بوده، سکه به‌نامش ضرب شده و مهم‌تر از همه، مردم و جوانان مستعد کشور با این امکانات سرزمینی، سزاوار برخورداری از آن بوده‌اند، به واقعیت نپیوسته است؟ از چه رویکرد تعیین‌کننده‌ای غفلت شده است؟ چه شرط لازم و کدام شروط کافی نادیده انگاشته شده‌اند؟

اگر کابینۀ در شرف تشکیل، خود را همه‌چیزدان نداند، به راهکارهای بی‌پایۀ تملق‌گویان و تقرب‌جویان به ‌دیده تردید بنگرد و از گرای رانت‌جویان وضع موجود روی بگرداند و از سر ضرورت و نیاز به آرای صاحب‌نظران رجوع کند و پاسخ‌های علمی و سنجیده مبتنی بر اطلاعات و شواهد را برگزیند؛ امیدی به بازآفرینی سرمایه اجتماعی برای پر کردن رخنه‌ها و برچیده‌شدن زمینه‌های فقر و فساد و تبعیض خواهد بود.

شناخت و انتخاب راه درست از بی‌راهه‌ها، به‌ویژه در شرایطی که عدم تعادل‌های فزاینده، جامعه را به ناپایداری می‌کشاند، نیازمند دستگاه اندیشه‌ورز، دور‌اندیش و ناپریش‌اندیش است. به مدد این دستگاه اندیشه‌ای است که سیاستگذارِ اندیشناک می‌تواند به رابطه علت و معلولیِ چالش‌های موجود پی ‌برده و شرط‌های لازم و کافی برای چیرگی بر این چالش‌ها را بازشناسد و با شجاعت و فداکاری برای فراهم‌سازی آنها همت گمارَد و کشور را در جهانِ به‌سرعت درحال‌پیشرفتِ امروز، از دام روزمرگی برهاند.

پرسش مهم این است ‌که آیا «تعامل سازنده و موثر با جهان براساس اصول عزت،حکمت و مصلحت» شرط لازم برای دستیابی کشور به جایگاه افق سند چشم‌انداز نبوده است؟ اگر بوده چرا برای فراهم‌شدن آن بایسته،‌ کم‌کاری شده و رویکرد«تعامل‌محور» با جهان در مقابل رویکرد «تعارض‌محور» رنگ باخته است؟اگر چنین بوده،چه چیز باید تغییر کند تا شرط لازم فراهم شود؟بایسته‌های کافی برای جبران مافات چیست؟اگر شکوفایی اقتصادی پروژه اصلی دولت آینده باشد،آغاز و انجام آن مستلزم بازکردن راه بالندگی آن از معبر سیاست، ثبات‌بخشی به متغیر‌های اقتصاد کلان و آنگاه اصلاح بازارهای نامتعادل است.

به نقل از: روزنامۀ «دنیای اقتصاد»- یکشنبه ۲۰ خرداد۱۴۰۳


دیدگاههای کاربران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین بخوانید