به بهانۀ‌ پیروزی حزب عدالت و توسعه در ترکیه

پیروزی قاطع حزب “عدالت و توسعه” ترکیه در انتخابات پارلمانی اخیر این کشور، آن‌هم با اختلاف بسیار زیاد آراء نسبت به سایر رقبا، شگفتی بسیاری از ناظران را برانگیخت.
در این انتخابات که رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه و رهبر پیشین حزب عدالت و توسعه، از آن به‌عنوان «پیروزی عمل و توسعه بر جنجال» یاد کرده است، علی‌رغم شیطنت‌های مخالفان و بدخواهان حزب عدالت و توسعه که برای تخریب چهرۀ سران این حزب از هیچ کوششی دریغ نورزیدند، اما اکثر مردم ترکیه حمایت خود را از مواضع و دیدگاه‌های این حزب اسلام‌گرا اعلام کردند تا حزب عدالت و توسعه با درصد بالای رأی سرنوشت کشور را در دست بگیرد.

در اینجا نگاهی گذرا به برخی از عوامل پیروزی حزب عدالت و توسعه در انتخابات 10 آبان می‌اندازیم.

الف- سعۀ‌‌صدر و وحدت‌گرایی
یکی از عوامل حمایت ملت ترکیه از حزب عدالت و توسعه را می‌توان در سعۀ‌‌صدر رهبران این حزب و تلاش آنان برای ایجاد یک اتحاد و انسجام نسبی بین اقشار مختلف ملت و مشارکت احزاب متعدد در بدنۀ سیاسی و ادارۀ کشور دانست. کما اینکه حزب عدالت و توسعه پس از پیروزی در انتخابات دور اول پارلمانی، به صورت رسمی آمادگی خود را مبنی بر تشکیل دولت ائتلافی اعلام کرد، اما احزاب مخالف حاضر به قبول ائتلاف مذکور نشدند.
اعلام چنین موضع وحدت‌گرایانه‌ای از سوی حزبی که در رأس قدرت قرار دارد و بیش از یک دهه سرنوشت سیاسی ترکیه را در دست دارد، موجب محبوبیت و مقبولیت بیش از پیش این حزب در اذهان عمومی گردید. اقشار مختلف ترکیه که شاهد ناآرامی‌ها و جنگ‌های خانمان‌سوز در برخی کشورهای خاورمیانه و خسارات و ضرباتی که مردم این کشورها از جنگ و درگیری متحمل می‌شوند، هستند، با حمایت گسترده از حزب عدالت و توسعه قدمی بزرگ در راستای حفظ امنیت کشورشان برداشتند.
همچنین این سیاست حزب عدالت و توسعه، باعث کاهش آرای ملی‌گراهای ترک و کُرد گشت. حزب حرکت ملی نسبت به انتخابات پیشین، نیمی از کرسی‌های خود را از دست داد و یک ملیون رأی از آرای حزب دموکراتیک خلق‌ها نیز کاسته شد؛ این حزب نزدیک به پ.پ.ک ۲۱ کرسی را از دست داد و شعارهای پ.پ.ک در حمایت از کردها رنگ باخت.
مردم با پشت کردن به افراطیون کرد و ترک، زندگی مسالمت‌آمیز همراه با برابری را انتخاب نمودند. آثار این انتخاب با به‌بار نشستن پروژه‌های زیربنایی در مناطق کردنشین عیان خواهد شد و اصل شهروند مسلمان بودن را در دوره خلافت عثمانی تداعی می‌کند.

ب- اعلام سیاست‌های اقتصادی
افزایش وعده‌های اقتصادی حزب عدالت و توسعه از دیگر عوامل پیروزی این حزب محسوب می‌شود. رهبران این حزب در کارزار تبلیغاتی خود، بر وعده‌های اقتصادی تمرکز بیشتری نسبت به گذشته نشان دادند. حزب عدالت و توسعه که در زمینۀ بهبود وضعیت اقتصادی ترکیه از سابقۀ درخشانی برخوردار بوده و مردم این کشور بخش قابل توجهی از پیشرفت‌ها و تحولات چشم‌گیر اقتصادی کشورشان را مرهون سیاست‌ها و برنامه‌های رهبران این حزب هستند، به‌خوبی بر این امر واقف‌اند که حزب مذکور توانایی تحقق وعده‌های اقتصادی را دارد. بنابراین، با امید بهبود بیشتر وضعیت اقتصادی، رأی تائید و حمایت خود را از این حزب به صندوق‌ها ریختند.
بررسی‌ها نشان می‌دهد با اجرای سیاست‌های اقتصادی حزب عدالت و توسعه در یک دهه گذشته، به جمعیت طبقه متوسط جامعه افزوده شده و از جمعیت زیر خط فقر کاسته شده است؛ جمعیت این قشر به بالای شصت درصد رسیده‌ است.
طبقه متوسط به‌عنوان تاثیرگذارترین قشر جامعه، آینده خود را در حمایت از حزب عدالت و توسعه می‌بیند. سیاست‌های این حزب باعث بالا رفتن توان اقتصادی اقشار کم‌درآمد شده و ادامه این سیاست‌ها به نفع آنان است. حال آن‌که احزاب دیگر مانند “حزب جمهوری‌خواه خلق” در گذشته باعث افزایش فقر شده‌اند و یا در برنامۀ انتخاباتی خود به اقتصاد توجهی نکرده‌اند.

ج- توجه به اعتراض مردم
“توجه به نظر مردم و تغییر در لیست نامزدهای انتخاباتی” نیز در اقبال و دلگرمی مردم به حزب عدالت و توسعه نقش بسزایی داشته است. در لیست قبلی نامزدهای پارلمانی این حزب اسامی افرادی به چشم می‌خورد که از جایگاه چندان مثبتی در نزد مردم برخوردار نبودند، به‌طوری‌که اعتراض‌هایی را در پی داشت. حزب عدالت و توسعه به این اعتراض‌ها ارج نهاده و نامزدهای مورد منازعه را از لیست خود حذف کرد و افرادی دیگر با مقبولیت بیشتر اجتماعی را جایگزین آنان نمود. این حزب افراد بومی را برای نامزدی اولویت داده است. حتی شورای سیاست گذاری این حزب پس از انتخابات خردادماه دچار تغییر شد تا بدین‌وسیله به مردم بگویند ما صدای اعتراض شما را شنیدیم.

د- احساس مسئولیت در قبال اوضاع جهان اسلام
علاوه بر آنچه که در بالا ذکر شد، احساس مسئولیت سران حزب عدالت و توسعه در قبال اوضاع جهان اسلام و موضع‌گیری‌های شجاعانۀ “رجب طیب اردوغان” و “داود اوغلو”، به‌عنوان عالی‌‌ترین رهبران این حزب، در بحران‌های خاورمیانه و حمایت قاطع و بی‌مهابای آنان از مظلومیت مسلمانان جهان، را می‌توان مهمترین عامل مقبولیت حزب مذکور در بین مسلمانان دین‌دار ترک و خارج از ترکیه دانست؛ اسکان بیشترین تعداد از آوارگان سوری در ترکیه، حمایت و پیگیری اوضاع مسلمانان میانمار و دیدار مستقیم با مسلمانان مظلوم این دیار و نیز پیگیری قضیه فلسطین نمونه‌های بارزی از توجه و اهتمام حزب عدالت و توسعه به اوضاع مسلمانان جهان است.
در حالی که جهان غرب، مردم سوریه را در مقابل رژیم اسد رها نموده و روس‌ها برای حمایت از بشار اسد لشکرکشی کرده‌اند، مردم ترکیه با رأی دادن به حزب عدالت و توسعه، حمایت خود را از سیاست‌های دولت ترکیه در قبال انقلاب‌ها و جنبش‌های آزادی‌خواهانۀ مردم خاورمیانه و دفاع از آرمان‌های مردم فلسطین و سایر کشورهای بحران‌زده اعلام کردند.
این انتخابات، شعور و بلوغ سیاسی مردم ترکیه را نشان داد که به دورۀ “لائیسم” – دیدگاهی که باعث جدا شدن‌شان از ملت‌های پیرامون شده بود- پشت کرده‌اند و به سرنوشت خاورمیانه و جهان اسلام به عنوان بخشی از هویت خود ارزش قائل‌اند و به آن اهمیت می‌دهند.

کوتاه ‌سخن اینکه به‌طور کلی آن‌چه باعث محبوبیت حزب عدالت و توسعه در ترکیه شده و آن‌ را به افتخاری برای بخش عظیمی از مسلمانان تبدیل کرده است، اندیشه‌های باز و مبتکرانۀ رهبران این حزب در عرصه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی است. آن‌گونه که از روش عملی رهبران این حزب برداشت می‌شود، آنان در قبال جریان‌های سیاسی جهان و در خصوص ایجاد ارتباط با فرهنگ‌ها و تمدن‌های مختلف، موضعی میانه و به‌دور از افراط و تفریط دارند. به‌عنوان مثال سیاست این حزب در خصوص ارتباط با غرب نه کاملا “سلبی” است که در مقابل هر فرهنگ و تمدن منتسب به اروپا موضع مخالف داشته باشند و در مقابل آن جبهه‌گیری نمایند، و نه کاملا “ایجابی” است که با اتخاذ موضعی منفعلانه از تمام برنامه‌های آن با آغوشی باز استقبال کنند. آنان با نظرداشت اوضاع جهانی و توجه به شیوۀ زندگی مردم در ترکیه، از یک سو مواظب‌اند که هویت دینی و اسلامی کشورشان را حفظ کنند، و از سوی دیگر می‌کوشند تا ملت‌شان از قافلۀ ترقی و پیشرفت‌های مختلف جهانی عقب نماند.

سخن آخر
به گمان نگارندۀ این سطور، انتخاب حزب اسلام‌گرای عدالت و توسعه از سوی مردم ترکیه بیانگر اقبال مردم این کشور به اندیشه‌های مبتنی بر اسلام و آموزه‌‌های این دین الهی است. یکی از پیام‌های نهفته در پیروزی حزب عدالت و توسعه آن است ‌که اگر تفکرات و اندیشه‌های اسلامی به‌صورت حکیمانه، و با دوراندیشی و آینده‌نگری به جهانیان عرضه شود و به عرصۀ سیاست ورود پیدا کند، و سران احزاب اسلامی نیز با «حفظ اصالت» به «رسالت» خویش بیندیشند، می‌توانند در کشوری مانند ترکیه، که مدت مدیدی تحت سلطۀ لائیک‌ها بوده است، انقلاب و تحولی عظیم به‌وجود آورده و نمونه‌ای از یک سیاست مبتنی بر اسلام را نهادینه کنند.