خوش‌بینی نسبت به همه مسلمانان

اشاره: مسلمانان همه بندگان خدا و از حقوق مساوی برخوردارند. علم، ثروت، مقام و توانایی‌های بعضی از مسلمانان نباید توجیهی برای تحقیر و بی‌توجهی نسبت به سایر مسلمانان باشد. 

 ——————————————–

در كلام مولانا عبدالعزیز (رحمه‌الله)

عبدالباسط بزرگزاده

حضرت مولانا عبدالعزیز در سخنرانی‌های خویش همیشه بر این موضوع تأكید می‌كردند و از عموم مردم می‌خواستند به عیوب خودشان توجه كنند و به خود بدبین باشند. نسبت به عموم مسلمانان خوشبین باشند، آنها را بهتر از خود بدانند و به همه احترام بگذارند. در این نوشتار فرازهایی از سخنان ایشان را در این خصوص خدمت خوانندگان گرامی تقدیم می‌كنیم، امید است مورد استفاده قرار گیرد.

برادران و دوستان من! بهترین شخص كسی است كه خودش را از دیگران كمتر و دیگران را از خود بهتر بداند. ام‌الخبائث و اصل تمام فسادها و خباثت‌ها این است كه مردم مسلمان نسبت به خود خوشبین و نسبت به دیگران بدبین باشند. هر گاه من مولوی، شما حاجی‌آقا و دیگران، خودمان را از همه بهتر دانستیم و بهتر فهمیدیم، همین این ریشه تمام گناهان است. انسان‌ها طبعاً طوری هستند كه خودشان را عاقل، هوشیار و فهمیده می‌دانند؛ خود را متقی و پرهیزگار می‌دانند و دیگران را جاهل، نادان، اهل جهنم و فاسق و فاجر و خلاصه كمتر و پایین‌تر و بدتر از خود می‌دانند. اما حضرت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم می‌فرماید: ای مردم نسبت به خود خوشبین نباشید، بلكه نسبت به دیگران خوشبین باشید. خود را كمتر و دیگران را بهتر از خود بدانید.
اگر می‌بینید ظاهراً شخصی مشغول معصیت و گناهی هست كه شما مرتكب آن گناه نمی‌شوید، آن شخص گناهكار را حقیر و اهل ‌جهنم ندانید. و یا می‌بینید شخصی نماز نمی‌خواند و شما نماز می‌خوانید، در این صورت فكر نكنید كه چون شما نماز می‌خوانید حتماً به بهشت می‌روید و آن بی‌نماز حتماً به جهنم می‌رود؛ چونكه سرانجام هیچ كسی معلوم نیست. ممكن است همین شخص گناهكار و بی‌نماز توبه كند و به مسجد بیاید و شما كه نسبت به او بدبین هستید، گمراه شوید و اسلام و قرآن و مسجد را ترك كنید. این كار برای خدا آسان است. مقلب‌القلوب است و قدرت دارد كسی را كه بت‌پرست و منحرف بوده به طرف خودش بكشد. دلهای ما در بین دو انگشت قدرت خداوند است و هر طور كه بخواهد آنها را می‌گرداند.
پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم همیشه می‌فرمود: «یا مقلب‌ القلوب صرف قلوبنا علی طاعتك»؛ ای گرداننده دلها و ای خدایی كه دلهای ما در ید قدرت تو است! دلهای ما را به سوی اطاعت و فرمانبرداری خود متوجه بگردان.
منظورم این است كه برادران! زیاد به خودتان خوشبین نباشید. اگر كسی را دیدید كه گناهی مرتكب می‌شود، بگویید: این شخص كه به ظاهر گناه می‌كند، شاید خدا او را توفیق توبه داد و نمازها و عبادت‌هایی انجام داد كه از عبادات من بهتر باشند.
در روایتی آمده است: در یك قصر دو برادر یا دو دوست با هم زندگی می‌كردند كه یكی زاهد و درویش بود و دیگری بی‌بندوبار و گناهكار. آن زاهد و صوفی برادر خودش را نصیحت می‌كرد، به كارهای خیر دعوت می‌داد و از گناه و فساد برحذر می‌داشت، اما تبلیغ و موعظه‌اش در او اثر نمی‌كرد. تا اینكه او را در حال انجام گناه كبیره‌ای دید و خیلی ناراحت شد و گفت: ای بدبخت! به خدا قسم كه خدا تو را نمی‌بخشد. خداوند متعال از این سوگند آن مرد ناراحت شد و دستور داد روح هر دو را قبض و به پیشگاه الله احضار ‌كنند. خداوند در آنجا به آن زاهد می‌گوید: تو كی هستی كه می‌خواهی جلوی رحمت‌های مرا بگیری! تو می‌خواستی دروازه رحمت‌های مرا ببندی؟! می‌خواهی بندگان مرا از من مأیوس و ناامید بكنی؟! سپس به فرشتگان امر می‌كند این زاهد را به جهنم ببرند و آن گناهكار را به بهشت ببرند.
متوجه باشید، منظور من این نیست كه بی‌نمازی، شراب‌خواری و فساد و گناه خوب هست و اشكالی ندارد، بلكه منظورم اینست كه آینده هیچ ‌كس معلوم نیست. ما نمی‌دانیم كه خاتمه چه كسی بخیر می‌شود. به عبادت خود مغرور و خوشبین نشویم و با گناه و معصیت گناهكاران آنها را تحقیر نكنیم و جهنمی ندانیم.
بهترین شما كسانی هستند كه دلشان از حسادت، كینه، مردم‌آزاری و تحقیر دیگران پاك و صاف باشد و مسلمانان از دست آنها در امان باشند. خداوند متعال می‌فرماید: «تلك الدار الآخره نجعلها للذین لایریدون علواً فی الارض و لا فساداً»؛ یعنی آخرت و بهشت مال كسانی است كه كوچكترین اراده برتری‌طلبی‌ای بر دیگران ندارند. اراده‌اش را نمی‌كنند، چه رسد به اینكه در پی انجام چنین كاری باشند. خداوند غرور را نمی‌پسندد.
لذا تا وقتی كه كسی با ایمان از دنیا نرفته، نباید به ایمان خودش مطمئن باشد. در جایی كه حضرت عمر فاروق رضی‌الله‌عنه می‌فرماید: ای كاش من یك درخت و یا گیاهی می‌بودم و انسان نمی‌بودم چون معلوم نیست حال من در آن دنیا چه می‌شود. پس من و شما چطور به خودمان اینقدر مطمئن و خوشبین هستیم. هر چقدر ایمان قوی‌تر باشد و ارتباط با خدا بیشتر باشد، خوف و هراس بیشتر است. البته نباید خوف بیشتر از امید باشد، بلكه ایمان بین خوف و امید هست.
آن‌حضرت صلی‌الله علیه وسلم با اشاره به طرف قلب مباركشان گفتند: «التقوی ههنا»؛ تقوا در دل است. من و شما از دل هیچ كسی خبر نداریم كه چه كسی تقوا دارد و چه كسی ندارد. فقط خداوند است كه از همه چیز خبر دارد. من در جلوی شما نشستم و در حال صحبت كردن هستم، خدا می‌داند كه در دل من چه هست. شما كه در جلوی من نشسته‌اید، همه محترم هستید و من به شما حسن ظن دارم و به خودم بدگمانم، اما نمی‌دانم شما نزد خدا چطور هستید. لذا برادران من! نسبت به مسلمانها بدبین نباشید. هر كس را دیدید كه ظاهرش مثل مسلمانان هست، مسلمان بدانید. شما چه كاری به دل و باطن افراد دارید كه شناخت آن دست خدا هست. هر كه را جامه پارسا بینی/ پارسا دان و نیك انگار/ ور ندانی كه در نهانش چیست/ تو را درون خانه چكار.
هیچ غلّ و غشی نسبت به دیگر مسلمانان در دل نداشته باشید. مسلمانها بندگان خدا هستند و معلوم نیست كدام یك از آنها پیش خدا مقبول‌اند. به خود، به نماز، روزه، حج و زكات خود ننازید. به صوفی‌گری و مولوی‌‌گری و پرهیزگاری خود ننازید. سعی كنید خدا را از خود راضی كنید. ناراحتی مسلمانان، ناراحتی خود شما هست. حضرت پیامبر صلی‌الله علیه وسلم فرمودند: مثال مسلمانان مانند قطرات باران است، معلوم نیست كه بركت و خیر در اولین قطرات باران است یا در آخرین آنها؟ من به مولوی‌گری خود ننازم، شما به صوفی‌گری و حاجی‌گری خود ننازید. خدا بندگانش را بهتر می‌داند. من و شما نمی‌توانیم تشخیص بدهیم. وقتی كه ظاهر یك مسلمان را می‌بینید كه گناه كبیره‌ انجام نمی‌دهد و بر خلاف شریعت كاری نمی‌كند، او را از خود بهتر بدانید و در حق او حسن عقیده داشته باشید. تجسس عیوب مسلمانان را نكنید. هر كسی كه جاسوسی عیب مسلمانها را بكند، خدا هم تجسس عیب آن شخص را می‌كند و او را در دنیا و آخرت رسوا می‌كند.
برادرانم همیشه دنبال عیب‌های خود باشید. هر كدام از من و شما عیب و نقص‌هایی داریم. پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم می‌فرمایند: «كلكم خطائون و خیر الخطائین التوابون»؛ یعنی: ای مردم! همه شما خطاكار هستید و خطا می‌كنید و هیچ كس معصوم نیست، اما بهترین گناهكارها، كسانی هستند كه زود به طرف خدا رجوع و توبه می‌كنند. هر كسی از گناهان خودش خبر دارد. اگر دنبال حرامی رفته، نسبت به آبرو و حیثیت مسلمانی دست‌درازی كرده، كسی را تهمتی زده، غیبت كرده، باید هر چه زودتر توبه و استغفار بكند. گناهان را تا لب گور همراه خود نبرید كه روز سختی در پیش است و در آنجا پشیمان می‌شوید.