از «انسداد موقت» گذرگاره‌های مرزی ایران و پاکستان تا بسته‌شدن کامل مرزها/ معیشت مرزنشینان در گروی یک گذرگاه!

وزارت امور خارجه ایران تأیید کرده که تردد در برخی گذرگاه‌های مرزی ایران و پاکستان «به‌صورت موقت» متوقف شده و دو کشور در حال مذاکره برای رفع مشکل هستند، اما به گفتۀ یکی از اعضای اتاق بازرگانی تهران، تحریم‌های بانکی عملاً صادرات ایران به پاکستان را متوقف کرده، در حالی که واردات از این مسیر همچنان ادامه دارد که این وضعیت، معادلۀ تجاری دو کشور را به شکلی نامتقارن و پرهزینه تغییر داده است.
 
پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، اخیرا درباره آخرین وضعیت تجارت زمینی ایران و پاکستان گفت: براساس آخرین اطلاعات موجود، مرز مشترک تجارت زمینی ایران و پاکستان بسته نیست، اما واردکنندگان پاکستانی برای محموله‌هایی که از ایران وارد می‌کنند، باید فرم الکترونیکی واردات را به شبکه بانکی خود ارائه دهند، همچنین با توجه به تحریم بانک‌های ایرانی و سیستم بانکی کشور، انجام این فرایند دشوار شده و مشکلاتی را برای صادرات ایران به پاکستان و واردکنندگان پاکستانی که محموله‌های خود را از ایران تأمین می‌کنند، ایجاد کرده است.
 
بین «توقف تردد در برخی گذرگاه‌ها» و «بسته‌شدن کامل مرز» تفاوت زیادی است؛ در صورتی که مقامات رسمی روی گزینۀ توقف تردد در برخی گذرگاه ها تأکید دارند؛ اما تداوم این وضعیت می‌تواند به مسدودی کامل مرزها بینجامد.
 
گفته می‌شود صادرات ایران به پاکستان متوقف شده است که ناشی از محدودیت‌های بانکی است، اما واردات از پاکستان همچنان ادامه‌دار است و مسیر پرداخت هموارتر شده است که نتیجۀ آن برهم خوردن توازن تجاری و صرفا ورود کالا بدون خروج متقابل است. بنابراین وقتی صادرات متوقف می‌شود ولی واردات ادامه دارد، موازنه‌ تجاری به زیان اقتصاد داخلی تغییر می‌کند و فشار ارزی مضاعفی بر کشور وارد می‌شود.
 
معیشت مرزنشینان در گروی یک گذرگاه!
به نظر می‌رسد اگر این محدودیت‌ها ادامه یابد نوک پیکان را به سمت تجارت مرزی و بازارهای محلی نشانه خواهد گرفت و باعث کاهش درآمد فعالان اقتصادی استان‌های مرزی مانند سیستان‌وبلوچستان و  کاهش اشتغال و معیشت در مناطق مرزی و به تبع آن افزایش قیمت کالاهای وارداتی در بازارهای محلی شود.
 
در ادامه، توازن تراز تجاری به هم خورده و باعث کاهش سهم صادرات در بازار پاکستان، افزایش تراز منفی تجاری با این کشور و در نهایت تولیدکنندگان داخلی برای بازار پاکستان کم خواهد شد. همچنین هزینه‌ واردات مانند بیمه، حمل و مبادلۀ ارزی بالا خواهد رفت و زمان تحویل کالا طولانی‌تر خواهد شد و در ادامه، موقعیت ایران به‌عنوان شریک تجاری منطقه‌ای تضعیف شده و احتمال جایگزینی دیگر رقبا مانند ترکیه، چین و امارات در بازار پاکستان زیاد است.
 
بنابراین از آنجایی که پاکستان یکی از همسایگان مهم ایران است و مرز مشترک طولانی میان دو کشور، ظرفیت بالایی برای تجارت دارد، به همین دلیل تجارت مرزی با پاکستان از دو مسیر اصلی جریان دارد: اول از سوی گذرگاه‌های رسمی مانند میرجاوه، پیشین و… و یا تجارت مرزی سنتی و بازارچه‌های مرزی که هر اختلال در این مسیرها، به‌طور مستقیم بر معیشت مرزنشینان و اقتصاد محلی اثر می‌گذارد، اما این منطقه از نظر شاخص‌های توسعه‌ای نیز در وضعیت حساسی قرار دارد و هر وقفۀ تجاری، فشار مضاعفی بر آن وارد می‌کند./ تابناک