ده شب در حریم خدا/ اعتکاف در مسجد جامع مکی؛ جایی برای خلوت با خدا و جست‌وجوی آرامش معنوی

سنی‌آنلاین| دهۀ پایانی رمضان که از راه می‌رسد، شب‌های مسجد جامع مکی رنگ دیگری به‌ خود می‌گیرند. صدها نفر از نقاط مختلف کشور به این مکان مقدس می‌آیند تا در این شب‌های سرنوشت‌ساز، دل‌هایشان را در حضور پروردگار آرام کنند و روزه‌داری را با عبادت اعتکاف پیوند بزنند. اینجا، خلوت با خدا معنا می‌یابد.
در این فضای روحانی، گویی زمان شکل دیگری به خود می‌گیرد. شب‌ها طولانی‌تر، اما شیرین‌تر می‌گذرند. سکوت مسجد در زمزمۀ آیات کلام وحی و دعاها جان می‌گیرد و نور فانوس‌های شب‌زنده‌داری در دل تاریکی می‌درخشد و همه‌چیز به اعتکاف گره می‌خورد؛ خواب، بیداری، دعا، اشک‌های پنهانی، نجواهای عاشقانه…
اینجا، مسجد جامع مکی، جایی که در آن دل‌ها در سجده‌ها طولانی‌تر می‌تپند و آسمان به زمین نزدیک‌تر است.

شور و شوق نخستین اعتکاف
«هنگامی‌که پا به مسجد جامع مکی می‌گذاری، اولین چیزی که توجهت را جلب می‌کند، فضای معنوی و آرامش‌بخش آن است. سکوت، زمزمۀ تلاوت قرآن و چهره‌های نورانی، حس و حالی متفاوت را به دل هر تازه‌واردی منتقل می‌کند»؛ این‌ها را ناصر می‌گوید.
ناصر، یکی از معتکفان امسال است که برای اولین بار در این مسجد بزرگ معتکف شده است. با لبخندی آرام می‌گوید: «من از سراوان آمده‌ام و اولین باری است که اعتکاف در مسجد مکی را تجربه می‌کنم. اعتکاف یعنی ده روز با خود تنها باشی، با خدایت سخن بگویی و با او راز و نیاز کنی.»
او مکثی می‌کند و با لحنی سرشار از آرامش، ادامه می‌دهد: «اینجا همه‌چیز تو را به عبادت دعوت می‌کند. وقتی می‌بینی دیگران غرق در انجام اعمال نیک هستند، تو هم بی‌اختیار شوق بندگی پیدا می‌کنی.»

نجوای قرآن در شب‌های مکی
یکی از زیبایی‌های شب‌های مکی، «نماز تراویح» و «قیام‌اللیل» است. ابراهیم با شوق از این لحظات می‌گوید: «نمازهای تراویح و قیام‌اللیل در اینجا لطف دیگری دارد. حافظان در نماز تراویح و مولانا بدری در نماز شب با صوتی دل‌نشین قرآن را تلاوت می‌کنند. شنیدن کلام خدا حس پرواز به آدم می‌دهد. انگار آیات، همین امشب برای تو نازل شده‌اند و تو را به‌سوی خود می‌خوانند».
در گوشه‌ای دیگر از مسجد، جواد، یکی دیگر از معتکفان امسال، با نگاهی آرام و عمیق نشسته است. سال‌ها آرزو داشته در درس‌ ترجمه و تفسیر قرآن مولانا بدری شرکت کند، اما مشغله‌های زندگی این فرصت را از او گرفته بود. امسال، اما تصمیمش را گرفته و اعتکاف را بهانه‌ای برای تحقق این آرزویش ساخته است.
او با اطمینان می‌گوید: «امسال عزمم را جزم کردم که در این ده روز پایانی ماه رمضان هم معتکف ‌شوم و هم در درس‌های تفسیر قرآن مولانا بدری شرکت کنم.»
لحظه‌ای سکوت می‌کند، نگاهش را به زمین می‌دوزد و آرام ادامه می‌دهد: «زندگی ناپایدار است. آدم باید برای آخرتش توشه بردارد، چون وقتی از این دنیا می‌رود تنها چیزی که با خود می‌برد اعمالش است.»

به عشق مولانا و قدر داشته‌ها
برخی از معتکفان با هدف استفاده از سخنان شیخ‌الاسلام مولانا عبدالحمید به مسجد مکی آمده‌اند. یکی از آن‌ها که از تایباد سفر کرده، می‌گوید: «من به عشق مولانا آمده‌ام. می‌خواهم روزانه او را ببینم، پشت‌سرش نماز بخوانم و از سخنانش درس بگیرم. جامعۀ ما به یک ناصح امین نیاز دارد و به گمانم مولانا همان ناصحی است که از روی دلسوزی مردم را راهنمایی می‌کند.»
لحظه‌ای مکث می‌کند، لبخند محوی بر لب دارد و آرام ادامه می‌دهد: «در این چند روز فهمیدم که آدم قدر داشته‌هایش را وقتی می‌داند که از آن‌ها دور باشد. بزرگ‌ترین سرمایۀ هر انسان، بعد از سلامتی، خانواده‌اش است. چند روزی که از همسر و فرزندانم دور مانده‌ام، تازه متوجه شده‌ام که چقدر دل‌تنگشان هستم. اعتکاف، محبت میان اعضای خانواده را بیشتر می‌کند.»

درس‌های بزرگ اعتکاف
عبدالصمد، یکی از معتکفان قدیمی، اعتکاف را پلی به‌سوی رشد معنوی می‌داند. با لحنی آرام و عمیق می‌گوید: «اعتکاف فقط ده روز نشستن در مسجد نیست، بلکه فرصتی است برای ساختن روح و جان. این ده روز، تمرینی است تا وقتی از مسجد بیرون می‌رویم، انسان دیگری شده باشیم.»
او ادامه می‌دهد: «این روزها فرصتی است برای تجدید عهد با خدا. وقتی از این ده روز بیرون می‌آیی، احساس سبکی و آرامش می‌کنی… انگار دوباره متولد شده‌ای.»
اما محسن، یکی دیگر از معتکفان، نگاه متفاوتی به اعتکاف دارد. برای او، روزهای اعتکاف تمرین سکوت است: «بیشتر لغزش‌های انسان از زبانش است. اعتکاف بهترین تمرین برای خاموشی است. آدم یاد می‌گیرد که کمتر سخن بگوید و بیشتر در خود فرو برود.»
او با تأکید بیشتری می‌گوید: «زبان، بزرگ‌ترین مانع در مسیر معنویت است. پیامبر فرموده‌اند: هرکس خاموش ماند، نجات یافت. در این روزگار، خاموشی از هر چیز دیگری مهم‌تر است.»

اعتکاف؛ عبادتی ویژه و استثنایی
اعتکاف‌کنندگان مسجد مکی، دیدار و نشستی ویژه هم با شیخ‌الاسلام مولانا عبدالحمید دارند. مولانا عبدالحمید در جمع معتکفان به اهمیت اعتکاف اشاره می‌کنند و می‌گویند: «اعتکاف عبادتی ویژه است که در امت‌های پیشین نیز بوده، اما در اسلام جایگاه برجسته‌ای پیدا کرده است.»
ایشان به سخنان‌شان اضافه می‌کنند: «هدف اصلی از اعتکاف، بریدن از تمام امور دنیوی و یک‌سوشدن با الله تعالی است. معتکف باید تمام توجه خود را به عبادت و بندگی خداوند معطوف کند.»
مولانا عبدالحمید در ادامه توصیه می‌کنند: «معتکفان باید از ذکر مسائل دنیوی و غیرضروری پرهیز کنند، کمتر سخن بگویند و بیشتر به یاد خداوند و دعا مشغول باشند. دعای معتکف جایگاه ویژه‌ای نزد پروردگار دارد.»

آمار معتکفان امسال، برنامه‌ها و خدمات اجرایی
مسئول امور فرهنگی مسجد جامع مکی زاهدان، در گفت‌وگو با سنی‌آنلاین، به آمار معتکفان امسال مسجد جامع مکی اشاره می‌کند و می‌گوید: «برای معتکفان امسال ۱۸۵۰ کارت صادر کرده‌ایم. علاوه بر این، ۲۰۰ دانشجو نیز در این برنامه حضور دارند. (یعنی در مجموع بیش از ۲۰۰۰ نفر رمضان امسال در مسجد مکی به اعتکاف نشسته‌اند.) این افراد در زیرزمین و طبقۀ فوقانی فاز قدیمی و همچنین زیرزمین فاز جدید مسجد اسکان داده شده‌اند. برای اقامت آنان، ۸۰ اتاق در نظر گرفته شده است.»
وی خاطرنشان می‌کند: «معتکفان از اقشار مختلف جامعه هستند؛ جوانان، دانشجویان و کسبه‌ از استان‌های سیستان‌وبلوچستان، کردستان، کرمان، خراسان و حتی کشور افغانستان در این اعتکاف حضور دارند. بیشترین آمار معتکفان زاهدانی را جوانان و نوجوانان تشکیل می‌دهند.»
مسئول امور فرهنگی مسجد در ادامه می‌گوید: «بسیاری از معتکفان به دلیل علاقه به فضای معنوی مسجد جامع مکی و شیخ‌الاسلام، این مکان را برای اعتکاف انتخاب می‌کنند.»
وی در خصوص برنامه‌های معتکفان نیز می‌گوید: «برنامه‌های ویژه‌ای برای معتکفان در نظر گرفته شده است که شامل جلسات جماعت تبلیغ، آموزش تجوید و ده سوره از قرآن، آموزش عملی و نظری نماز و مسائل ضروری تجارت می‌شوند. هر شب از ساعت ۲۳ تا ۲۳:۳۰ نیز یک برنامه اصلاحی برگزار می‌شود. همچنین، آموزش قاعده نورانی نیز در برنامه‌ها گنجانده شده است. خوشبختانه، این برنامه‌ها مورد استقبال قرار گرفته و تاکنون به‌خوبی اجرا شده است.»
مسئول امور فرهنگی مسجد مکی زاهدان در خصوص نحوه ثبت‌نام معتکفان توضیح می‌دهد: «چند روز پیش از آغاز دهۀ پایانی ماه رمضان، اطلاعیۀ ثبت‌نام برای اعتکاف در فضای مجازی منتشر می‌شود. متقاضیان برای ثبت‌نام باید دو قطعه عکس، کپی کارت ملی و یک معرف ارائه دهند.»
وی اضافه می‌کند: «خوشبختانه، هر سال تعدادی از پزشکان نیز معتکف هستند. درصورتی‌که فردی نیاز به خدمات پزشکی داشته باشد، به آن‌ها ارجاع داده می‌شود. همچنین، اتاقی تحت عنوان «پایگاه سلامت» در مسجد وجود دارد که داروهای ضروری در آن نگهداری می‌شود.»
وی دربارۀ امنیت و خدمات معتکفان خاطرنشان می‌کند: «برای حفظ امنیت معتکفان، ۳۰۰ نفر از نیروهای انتظامات در سه شیفت فعالیت دارند. درصورتی‌که مشکلی برای معتکفی پیش بیاید، به دفتر امور معتکفان مراجعه می‌کند و در صورت نیاز، دفتر امور فرهنگی مسجد نیز به موضوع رسیدگی می‌کند. همچنین، ۱۰۰ نفر در دو شیفت وظیفۀ نظافت محل اقامت معتکفان را بر عهده دارند.»
مولوی حمیدالله فاروقی در پایان یادآوری می‌کند: «برای معتکفانی که از استان‌های دیگر آمده‌اند یا امکان دسترسی به منزل ندارند، وعده‌های سحر و افطار با کمک خیرین تأمین می‌شود. روزانه برای حدود ۴۰۰ نفر از معتکفین سحر و افطار تهیه و توزیع می‌شود.»

خلاصه اینکه اعتکاف در مسجد جامع مکی، تنها یک خلوت ده‌روزه نیست. اینجا مدرسه‌ای است برای تزکیه نفس، سکوت، تفکر و ارتباط با خدا. هر کس با نیتی خاص آمده است، اما همگی در یک چیز مشترک‌اند: بازگشت به فطرت و یافتن راهی برای رشد معنوی. در این شب‌ها، ندای قرآن در گوش جان طنین‌انداز می‌شود و نور ایمان در دل‌ها شعله‌ور می‌گردد. چه کسی می‌تواند از چنین فرصتی چشم بپوشد؟