جنگ در بن‌بست!

یکصد جنگنده اسرائیلی سحرگاه سه‌شنبه (28 اسفند 1403) مناطق مختلف باریکه غزه را هدف حملات سنگین قرار دادند که تاکنون بیش از 400 فلسطینی کشته [شهید] شده‌اند که غالبا زن و کودک هستند. در عین حال هم بیش از 500 نفر مجروح شده‌اند. این ارقام حتی فراتر از روزهای نخست شروع جنگ در اکتبر 2023 است. تصاویر منتشرشده نشان می‌دهد که خیمه‌های آوارگان و مراکز تجمع آن‌ها در مدارس و غیره هدف مستقیم قرار گرفته است.

به گفته وزیر خارجه نروژ آنچه از بامداد دیروز در غزه در جریان است، کابوس وحشتناکی است که بعد از 17 روز قطع غذا، دارو و برق و بحران آب رخ می‌دهد. این شکل محاصره غیراخلاقی دومیلیونوسیصدهزار نفر در چنین باریکه‌ای در تاریخ معاصر جهان بی‌سابقه است و بیشتر به سبک جنگ‌های اولیه بشر در تاریخ است که چاه‌های آب را به روی خصم خود می‌بستند، مواد غذایی را به آتش می‌کشیدند و سپس می‌کشتند.

اما فارغ از ابعاد انسانی حملات اخیر اسرائیل به غزه، در بُعد سیاسی و امنیتی این حملات را می‌توان در سه بستر و به عبارتی بن‌بست دید؛ نخست بن‌بست در مذاکرات آتش‌بس میان حماس و اسرائیل. دوم در بستر بحران سیاسی داخلی در اسرائیل، و سوم هم در بستری منطقه‌ای در تتمه حملات سنگین آمریکا به یمن، تشدید حملات اسرائیل به سوریه و لبنان و افزایش تهدیدها علیه ایران.

با توافق آتش‌بس در ژانویه گذشته و توقف جنگ و مبادله گروگان‌ها، رفته‌رفته پیامدهای آن در اسرائیل به موازات تشدید تبعات حمله هفتم اکتبر و تحقیقات ارتش پدیدار شد. این وضعیت نتانیاهو را در تنگنای دشواری قرار داد که به تبع آن از خیلی از تعهدات بر اساس توافق ازجمله اجرای پروتکل انسانی و شروع مذاکرات مرحله دوم آتش‌بس از روز شانزدهم آتش‌بس شانه خالی کرد.

بحران داخلی در اسرائیل در روزهای اخیر به وضعیت بی‌سابقه‌ای در تاریخ آن رسیده و کار به تهدید به افشاگری میان رئیس شاباک و نتانیاهو کشیده شد. بی‌بی تصمیم به برکناری بار گرفت که ناظر قضایی آن را اقدامی غیرقانونی توصیف کرد. در کنار آن‌هم مساله خدمت نظامی حریدی‌ها و بحران بودجه همچنان لاینحل مانده و اگر تا 12 روز دیگر تا پایان مارس بودجه تصویب نشود، خودبه‌خود دولت نتانیاهو که با چنگ و دندان آن را حفظ کرده، سقوط می‌کند و باید انتخابات زودهنگام برگزار شود.

در واقع بن‌بست مذاکرات آتش‌بس در وهله نخست به همین بن‌بست داخلی در اسرائیل بازمی‌گردد که علت آن‌هم بن‌بستی است که عامل آن نتایج جنگ 16 ماهه در نوار غزه است. در حقیقت اگر جنگ بر اساس آنچه اسرائیل و نتانیاهو برنامه‌ریزی کرده بودند پیش می‌رفت و هفتم اکتبر جبران شده بود، نه نتانیاهو با چنین وضعیت داخلی پیچیده‌ای مواجه می‌شد و نه چنین بحران داخلی بی‌سابقه‌ای شکل می‌‎گرفت. در این وضعیت ورود به مرحله دوم آتش‌بس با حماس حکم خودکشی را برای نتانیاهو داشت و پایان دولت را رقم می‌زد.

در این شرایط، بی‌بی بر خلاف متن توافق، به‌جای مذاکره در سایه تداوم آتش‌بس برای ورود به مرحله دوم و سپس مرحله سوم توافق، به دنبال برون‌سپاری بحران داخلی رفت و با حمایت دولت ترامپ پیشنهاد تمدید مرحله اول را مطرح کرد، اما حماس نپذیرفت و بر اجرای متن توافق تاکید کرد. در روزهای اخیر هم “ویتکوف” فرستاده ترامپ در راستای پیشنهاد تمدید مرحله نخست آتش‌بس طرحی را به حماس ارائه کرد که مبتنی بر آزادی نیمی از گروگان‌های زنده در غزه بود که این تشکیلات هم در مقابل، پیشنهاد آزادی یک گروگان دوتابعیتی اسرائیلی آمریکایی و جنازه چهار اسیر دیگر را به شرط شروع مذاکرات مرحله دوم آتش‌بس مطرح کرد؛ اما اسرائیل نپذیرفت.

در اینباره حملات اخیر اسرائیل به غزه دو هدف عمده را دنبال می‌کند؛ نخست تحمیل توافقی بر حماس، و دیگری ایجاد فضای امنیتی و جنگی برای به حاشیهبردن بحران داخلی و پیشبرد تصویب بودجه و جلوگیری از فروپاشی دولت. فعلا نتانیاهو منتظر نتایج این حمله در جهت تحقق دست‌کم یکی از دو هدف پیش‌گفته است که اگر محقق نشد، به حملات خود به صورت تدریجی تصاعدی در روزهای آینده ادامه دهند و عملا جنگ کاملا از سرگرفته شود.

در نهایت باز بعید است که دور دوم جنگ غزه همچون دور اول آن بدون توافق و مذاکره متوقف شود؛ اما درصورت بالاگرفتن جنگ، احتمالا دوباره حرف و حدیث از کوچاندن مردم غزه تحت فشار جنگ مطرح شود.

در کنار آن، پوشیده نیست که حملات اخیر به غزه با موافقت ترامپ صورت گرفته است؛ موافقتی که پس از حملات به یمن، رساندن منطقه به لبه پرتگاه جنگی منطقه‌ای را دنبال می‌کند تا فشار حداکثری را بر تهران برای تحقق «صلحی از موضع قدرت» به حد اعلای خود برساند. البته رساندن اوضاع به لبه پرتگاه جنگ لزوما به معنای ورود به آن نیست؛ اما شن‌های روان و سوزان منطقه با سرعت در حرکت‌اند و فعلا نقطه توقف آن‌ها روشن نیست.

به نقل از: “نگاهِ دیگر” (کانال تلگرامی نویسنده)