سنیآنلاین| «آموزش و تربیت» ستون فقرات ساختار یک جامعه است و در دنیای امروز از اهمیت ویژهای برخوردار است. با فرارسیدن تعطیلات تابستانی مدارس آموزشوپرورش ضروریست والدین و مربیان برای استفادۀ بهینه و مفید دانشآموزان از ایام تعطیلات، برنامهریزی صحیح و جامعی داشته باشند. به همین منظور، پایگاه اطلاعرسانی «سنیآنلاین» گفتوگویی با مولانا دکتر عبیدالله بادپا (بنیکمال)، معاون فرهنگی دارالعلوم زاهدان، پیرامون اهمیت آموزش و تربیت فرزندان و انتخاب بهترین برنامهها و شیوههای آموزشی در تعطیلات تابستانی دانشآموزان انجام داده است. ماحصل این گفتوگو را در ادامه میخوانیم.
با توجه به فرارسیدن تعطیلات تابستانی مدارس دولتی، لطفاً از اهمیت آموزش و تربیت فرزندان بگویید.
تربیت و آموزش فرایندی بزرگ و وسیع است و آموزش و تربیت فرزندان نیز اهمیت بسیاری دارد. امروزه اروپا و غرب برای تربیت و آموزش فرزندان خیلی هزینه و برنامهریزی میکنند. در این کشورها مؤسسات و نهادهایی وجود دارند که همواره برای تربیت و آموزش دانشآموزان در مقطع ابتدایی، برنامهریزی میکنند، اما متأسفانه در بین مسلمان و کشورهای اسلامی چنین امکانات و توجهی نیست.
اگر موضوع تعطیلات را در کشورهای توسعهیافته و پیشرفته بررسی کنیم، متوجه میشویم که برای تعطیلات فرزندان برنامههای متنوعی دارند. در این کشورها مؤسسات و نهادها برای اینکه دانشآموزان تعطیلاتشان را درست و صحیح و هدفمند سپری کنند، برنامهریزی میکنند. دولتها نیز بودجهای اختصاص میدهند تا دانشآموزان تعطیلات مفیدی داشته باشند، اما در کشورهای اسلامی به این امر کمتر توجه میشود.
در تعطیلات تابستانی چه برنامههایی را برای پرکردن اوقات فراغت دانشآموزان توصیه میکنید؟
بعضی از مربیان برای تعطیلات دانشآموزان برنامههای ورزشی، کارآموزی، توسعۀ مهارتها و سایر فعالیتهای متنوع و جذاب را پیشنهاد میکنند، اما بازهم باید توجه داشت که همۀ این برنامهها با شرایط و وضعیت ذهنی و سطح دانش و تواناییهای دانشآموز در هر منطقه و شهر همخوانی داشته باشند. اگر دانشآموزی در طول سال در مدارس منظم و با برنامه تحصیل کرده و زبان خارجی، ریاضی، مهارتهای خواندن و نوشتن و دیگر دروساش قوی است، این فرد شرایط ویژۀ خود را دارد، اما اگر یک دانشآموز در محیطی نامنظم و ضعیف تحصیل کرده، قطعاً شرایط و وضعیت این فرد در تعطیلات تابستانی متفاوت خواهد بود؛ برای این دانشآموز میتوان در تعطیلات کلاس جبرانی برگزار کرد.
در شرایط کنونی مساجد و مکاتب قرآنی تا چه اندازه میتوانند نقش ایفاد کرده و به فعالیت بپردازند؟
همۀ دانشآموزان حتی کسانی که در مدارس منظم و خوب درس خواندهاند، متاسفانه در برنامههای دینی و قرآنی ضعف دارند. بهتر است در تعطیلات تابستانی روی این مسائل کار کنیم، زیرا این نوع موضوعات برای آنها مهم و ضروری است و به آنها در دنیا و آخرت کمک میکند. مربیان تلاش کنند تا دانشآموزان قرآن بیاموزند و بخشها و سورههایی از قرآن را حفظ کنند. همچنین دعاهای مسنون را به دانشآموزان آموزش دهند و سطح معلومات دینیشان را افزایش دهند. قطعاً این برنامهها در طول زندگی به آنان کمک میکنند و به گمان ما این نوع برنامهها مهمتر و مفیدتر هستند. البته ما اهمیت برنامههای کارآموزی و کمکدرسی و زبانآموزی را انکار نمیکنیم، اما در شرایط فعلی دانشآموزان در این بخش خیلی ضعف دارند و نیاز به تلاش و برنامهریزی است.
دانشآموزی که در طول سال تحصیلی برنامهای برای فراگیری قرآن و مسائل دینی دارد، آیا نیاز است در ایام تعطیلات هم این برنامهها را ادامه بدهد؟
اگر دانشآموزی در طول سال برنامۀ قرآنآموزی داشته است، میتواند در تعطیلات با شرکت در برنامههای کمکدرسی، آموزش زبان عربی و انگلیسی و زبان فارسی در مسجد و مکتب یا داخل منزل در بستر فضای مجازی اوقات فراغتش را پر کند. قطعاً چنین برنامههایی برای دانشآموز نشاطآور خواهند بود. البته والدین مواظب باشند که شرکت در کلاسهای آنلاین، حساس است. باید مواظب فرزندشان باشند تا به بهانۀ آموزش زبان خارجی و دیگر آموزشها در بستر فضای مجازی، گرفتار بازیهای رایانهای و یا خدایناکرده برنامههای خطرناک فضای مجازی نشوند، زیرا در این صورت کنترل فرزندان برای والدین دشوار خواهد بود.
قرآن و آموزههای دینی چه نقشی میتوانند در تحصیل و زندگی فرزندان ایفا کنند؟
از نگاه ما مهمترین برنامه تابستانی برای دانشآموزان دختر و پسر آموزش قرآن و مسائل دینی است، زیرا وقتی قرآن در زندگی آمد، با خودش همهچیز را میآورد. خداوند متعال میفرماید: «إِنَّ هٰذَا القُرآنَ يَهدي لِلَّتي هِيَ أَقوَمُ» قرآن انسان را در طول زندگی راهنمایی میکند؛ اگر فرزند ما ادامه تحصیل بدهد و وارد دانشگاه شود، قطعاً قرآن او را راهنمایی میکند که در دانشگاه چه کارهایی انجام دهد. در کدام رشته ادامه تحصیل و چطور در آن رشته نقشآفرینی کند. پس از دانشآموختگی، قرآن به او کمک میکند که چگونه برای کشور، ملت و خانواده خدمات شایستهای ارائه دهد.
ترک تحصیل بلا و مصیبتی در جامعۀ امروزی ما است. اگر خدایناکرده فرزند ما در میانه راه ترک تحصیل کرد، اما در طول زندگیاش قرآن و دین با او همراه بوده باشد، با ورود او به بازار کسبوکار، تجارت و حرفهوفن یقیناً قرآن مجید و آموزشهای دینی برای او راهگشا خواهند بود. همچنین وقتی انسان پا به سن میگذارد و از کار و اجرای هر برنامهای میماند یا گرفتار بیماری و مریضی میشود، آنگاه میفهمد که قرآن و دین و دعاهای مسنون و اطلاعات عمومی دینی چقدر برای او راهگشا هستند. به همین دلیل توصیه میکنیم که در تعطیلات به برنامههای تربیتی و دینی و قرآنی بیشتر از همهچیز اهمیت داده شود.
به عنوان معاون فرهنگی دارالعلوم زاهدان، بفرمایید که این مرکز علمی و دینی و همچنین مسجد جامع مکی در زمینۀ آموزش و تربیت دانشآموزان در تعطیلات تابستان چه برنامهها و فعالیتهایی دارد؟
برای آموزش و تربیت دانشآموزان در دارالعلوم زهدان «دفتر امور دانشآموزی» راهاندازی شده و سالهاست که فعالیت دارد و برنامههای آن در طول سال در حال اجرا هستند. شیوۀ ثبتنام دانشآموزان در کلاسهای طول سال و طرح تابستانی به این صورت است که ابتدا آزمونی برای سنجش سطح سواد و اطلاعات دینی متقاضی برگزار میشود. سپس دانشآموزان به کلاسی که مناسب سطح آنها باشد راه مییابند. هماکنون چندین کلاس طرح تابستانی در مسجد جامع مکی زاهدان در حال برگزاری است که درصورت افزایش تعداد دانشآموزان به حد نصاب کلاس، برای آنها کلاس و استاد مستقل در نظر گرفته میشود. در این کلاسها به دانشآموزان قرآن و مسائل دینی و اخلاقی آموزش داده میشود. همچنین با آنان برنامههای کمکدرسی و مهارتهای نوشتن و خواندن فارسی و دیگر دروسی که در آنها ضعف داشتهاند، کار میشود.
آیا دفتر دانشآموزی دارالعلوم زاهدان در این زمینه از تجربیات دیگر مراکز و فعالیتهای مشابه در مناطق دیگر نیز استفاده میکند؟
مناطق دیگر برنامههای خود را از دفتر دانشآموزی گرفتهاند. با این تفاوت که آنها توانستهاند آن برنامهها را اجرا و پیاده کنند، اما ما بنا بر دلایلی کمتر موفق بودهایم. با اینوجود اگر در مناطق دیگر برنامهها و تجربههای تازه و نوینی باشند و با آنها نیاز و ضرورت دانشآموزان برآورده شوند، حتماً از آنها استفاده خواهیم کرد.
چگونه میتوان دانشآموزان را برای شرکت در «کلاسهای طرح تابستانی» جذب کرد؟
برای جذب دانشآموزان به کلاسهای تابستانی، والدین باید فرزندانشان را تشویق کنند و معلمان در مدارس دولتی اهمیت و ضرورت این کلاسها را توضیح بدهند و به دانشآموزان بگویند که مسائل و مباحث مهمی وجود دارد که نمیتوان در مدارس به آنها پرداخت و با شرکت در کلاسهای تابستانی قابل آموزش و فراگیری هستند. مسئولان مساجد و مکاتب نیز در کلاس آموزش قرآن باید امکانات فیزیکی مناسب و وسایل سرمایشی و کمکآموزشی و تجهیزات استاندارد فراهم کنند. کلاسها باید منظم، رنگآمیزیشده، روشن و دارای میز و صندلی باشند. تجهیز کلاسها به این شکل، دانشآموزان را جذب میکند. مسئولان مکاتب و مساجد باید با والدین و خیرین صحبت کنند و آنها را برای سرمایهگذاری در تجهیز کلاسهای قرآنی تشویق کنند. در نهایت، جذب دانشآموزان به این کلاسها و آموزش قرآن و آموزههای دینی به نفع جامعه خواهد بود.
بهعنوان آخرین سؤال نقش والدین در آموزش و تربیت چیست؟
در بحث قرآنآموزی والدین در کانون خانواده نیز باید برنامههایی داشته باشند و تنها به برنامههای اجرایی مساجد و مکاتب بسنده نکنند. البته در راستای تربیت «دعا» خیلی مهم است. علما و اساتید برای دانشآموزان، و اولیا و والدین برای فرزندانشان خیلی دعا کنند و دعاهای مسنون را به آنان آموزش بدهند. ناگفته نماند در امر تربیت والدین به این دو دعا بیشتر اهمیت بدهند: «رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا» و «رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَىٰ وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ» الله تعالی به همۀ ما توفیق دهد تا به خود و فرزندانمان رسیدگی کنیم.