اصطلاح «تعطیلات» و برداشت‌های متفاوت جامعه از آن

سنی‌آنلاین| آیا «تعطیلات»، زمانی برای استراحت مطلق است یا فرصتی برای ادامۀ یادگیری و جبران ضعف‌ها و کمبودها؟ برداشت بسیاری از افراد جامعه از اصطلاح «تعطیل» یا «تعطیلات» این است که باید هر گونه فعالیت علمی، آموزشی و اجتماعی کاملا متوقف شده و ایام تعطیل در تفریح و سرگرمی سپری شود. پایگاه اطلاع‌رسانی «سنی‌آنلاین» به بهانۀ آغاز «تعطیلات تابستانی» مدارس آموزش‌وپرورش، در گفت‌وگو با مولانا دکتر عبیدالله بادپا (بنی‌کمال)، معاون فرهنگی دارالعلوم زاهدان، به واکاوی اصطلاح «تعطیلات» و نوع نگرش و برداشت‌هایی که در این زمینه وجود دارد پرداخته است. متن گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید.

با سلام و تشکر از وقتی که در اختیار سنی‌آنلاین قرار دادید.
همان‌گونه که اطلاع دارید «تعطیلات تابستانی» مدارس آموزش‌وپرورش در کشور ما آغاز شده است. شنیده‌ایم جنابعالی دیدگاه خاصی در مورد اصطلاح «تعطیلات» و برداشت جامعه از این اصطلاح دارید. توضیح می‌دهید؟
متأسفانه در بعضی از جوامع اسلامی تصور غلطی نسبت‌به «تعطیلات» وجود دارد. جامعۀ ما اصطلاح «تعطیلات» را به معنای تعطیلی از هر چیز؛ درس، آموزش، تربیت و انجام هر کار و فعالیت مفیدی تفسیر می‌کنند که این یک اشتباه بزرگ است. کشورها، جوامع، ملت‌ها، اولیا و والدینِ هدفمند در فرهنگ و لغتنامۀ خود واژه‌ای تحت عنوان‌ «تعطیل» ندارند و در برنامۀ زندگی و فعالیت انسان‌های موفق و باهدف روزهای تعطیلی وجود ندارد. اگرچه خوشبختانه در چند دهه اخیر در کشور ما رویکرد بهتری نسبت ‌به این موضوع مشاهده می‌شود، اما به‌طورکلی باید تصور غلط از تعطیلات اصلاح شود که تعطیلات به‌معنای تعطیلی آموزش و توقف کامل هر نوع فعالیت مفید نیست.

آیا مربیان آموزشی و تربیتی در تفسیر اصطلاح «تعطیلات» و نوع نگرش در این‌خصوص با هم اختلاف‌نظر دارند؟
بله. دانشمندان و مربیان و برنامه‌ریزان دو نظریه و دیدگاه درباره «تعطیلات» مطرح می‌کنند. یک گروه معتقد است که در تعطیلات، دانش‌آموزان آزاد گذاشته شوند و برنامه خاصی برای‌شان نباشد. این گروه پیشنهاد می‌کنند که دانش‌آموزان، ایام تعطیلات را به استراحت، بازی و ورزش و سایر فعالیت‌های سرگرم‌کننده بگذرانند تا ذهن‌شان برای پذیریش آموزه‌های سال آینده آماده شود. آن‌ها ذهن بچه‌ها را به زمین کشاوزری تشبیه می‌کنند که پس از یک فصل برداشت، به استراحت، آب‌وهوا و اکسیژن نیاز دارد تا برای کاشت مرحلۀ جدید آماده و مستعد شود که قطعاً این‌گونه زمین، حاصلخیزتر شده و ثمرات بهتر و بیشتری می‌دهد.
اما طرفداران نظریۀ دوم می‌گویند در تعطیلات تابستانی نباید دانش‌آموزان کامل آزاد گذاشته شوند، بلکه بایستی یک نوع برنامۀ‌‌ آموزشی را دنبال کنند. این گروه، کارکرد و فعالیت ذهن را به پرورش اندام در باشگاه بدنسازی تشبیه می‌کنند؛ مانند فردی که برای پرورش عضلاتش هر هفته تمرین‌ها و برنامه‌‌های مداوم دارد و مربی پرورش اندام بر استمرار این برنامه‌ها و تمرین‌های باشگاه تأکید می‌کند. اگر فرد در انجام تمرین‌ها استمرار نداشته باشد، تلاش‌های روزها و ماه‌های گذشتۀ او به هدر می‌روند و چه‌بسا به جسم خودش آسیب برساند و به نتیجۀ مطلوب نرسد.

به نظر شما کدام نظریه بازدهی بهتری دارد؟
خانواده‌ها باید با توجه به شرایط و موقعیت خودشان بررسی کنند که کدام ایده و نظریه با شرایط، جامعه، کشور، منطقه و محیط زندگی‌شان مناسبت‌تر است و بهتر جواب می‌دهد؛ همان را انتخاب کنند. با توجه به سیستم‌ آموزشی و وضعیت دانش‌آموزان در طول سال به‌خصوص در بعضی از مدارس ضعف‌هایی وجود دارد که ما فعلا در این مجال دنبال ریشه‌یابی این‌ ضعف‌ها نیستیم. وقتی در طول سال تحصیلی نقص‌ها و ضعف‌ها و همچنین فرصت‌های استراحت‌ و تفریح برای دانش‌آموزان وجود دارد، نمی‌توان به ایدۀ اول توجه کرد و از آن کار گرفت، بلکه شایسته است برای رفع کمبودها سراغ ایدۀ دوم برویم.

دربارۀ ترجیح نظریه دوم برای شرایط کشور، منطقه و شهرهای خودمان لطفاً بیشتر توضیح دهید.
اگر در تعطیلات برای دانش‌آموزانی که در طول سال تحصیلی با ضعف‌ها و کمبودهایی مواجه بوده‌اند برنامه‌ای نداشته باشیم، آنها همۀ مطالب و آموخته‌های سال گذشته را هم فراموش می‌کنند؛ بنابراین باید برای دانش‌آموزان در تعطیلات تابستانی برنامه‌‌هایی داشته باشیم تا آموخته‌های یک سال قبل به فراموشی سپرده نشوند. گاهی بعضی از معلمان در آغاز سال تحصیلی جدید از دانش‌آموزان نظرسنجی می‌کنند و متوجه می‌شوند بعضی از آن‌ها مباحث سال گذشته را فراموش کرده‌اند و یکی از مهمترین دلایل آن این بوده که روند یادگیری در ایام تعطیلات متوقف بوده است، اما دانش‌آموزانی که در تعطیلات با مسجد، مدرسه و مکاتب قرآنی در ارتباط بوده‌اند و در آنجا چیزی فراگرفته‌اند، قطعاً مطالبی در ذهن دارند و در طول سال تحصیلی از وضعیت بهتری برخوردار خواهند بود؛ بنابراین ما حتماً به‌عنوان ولی، سرپرست و معلم باید برای فرزندان خود برنامه‌هایی در ایام و ماه‌های تعطیلات داشته باشیم.
البته در اینجا بیان این نکته بسیار حائز اهمیت است که قطعاً گاهی اوقات ممکن است بچه‌ها به دلیل یکنواختی برنامه‌ها دچار خستگی روحی و روانی بشوند که مربیان آموزشی با ابتکار عمل و ایجاد تغییرات جذاب در برنامه‌ها می‌توانند این مشکل را حل کنند. بنابراین باید در فصل تعطیلات تغییراتی در کارها و برنامه‌ها ایجاد کرد. والدین، معلمان و مربیان در تعطیلات تابستانی فرزندان را به‌طرف برنامه‌های متنوع سوق دهند و آن‌ها را مشغول کنند تا ضمن اینکه روند آموزشی فرزندان ادامه دارد، از عواقب خستگیِ ناشی از یکنواختی‌ برنامه‌ها نیز مصون بمانند.