پیام ترور “سبین محمود”

شاید تا پیش از ترور خانم “سبین محمود” در کراچی پاکستان، کمتر کسی نامبرده را می‌شناخت. اما ترور وحشتناک این فعال حقوق بشر وی را در صدر اخبار رسانه‌های داخلی پاکستان و منطقه قرار داد. این ترور محکومیت گسترده مسئولان پاکستانی و برخی کشورها از جمله آمریکا را در پی داشت. تاکنون هیچ گروهی مسئولیت این حمله را به عهده نگرفته است. سخنگوی طالبان پاکستان، گروهی که در شهر کراچی فعال است و ترور نافرجام خانم ملاله یوسف‌زی را در پرونده خود دارد، نیز گفته است طالبان در قتل خانم محمود و زخمی کردن مادرش نقشی نداشته‌اند. سخنگوی ارتش، قدرت‌مندترین نهاد در پاکستان، ضمن محکوم کردن این ترور از همکاری نظامیان با آژانس‌های اطلاعاتی و امنیتی در پرونده‌ی مذکور خبر داده است.

سبین محمود که بود و چرا کشته شد؟
خانم سبین محمود در ‌سال 1974 در بزرگترین شهر پاکستان، کراچی، دیده به جهان گشود. تنها فرزند پدر و مادر تحصیل‌کرده‌اش بود که در مدارس و دانشگاه‌های مشهور کراچی و لاهور تحصیلات‌اش را دنبال کرد. خانم محمود با کمک گرفتن از دائی مقیم لندن خود، مؤسسه‌ خیریه و غیردولتی «طبقه دوم» را در سال 2006م. تأسیس کرد. «طبقه دوم» در واقع کافه‌ای برای گردهمایی فعالان عرصه‌های مختلف بود؛ فضایی عمومی برای گفت‌وگوی آزاد پیرامون هنر، فرهنگ، علم و فناوری و برگزاری نمایشگاه‌های نقاشی، نمایش فیلم و سخنرانی چهره‌های پیشرو فرهنگی، علمی، هنری و حقوق‌ بشری. سبین محمود که پیش‌تر به‌دلیل رویکرد نخبه‌محورش مورد انتقاد بود، خیلی زود در میان فعالان اجتماعی و مدنی ظاهر شد، در راهپیمایی‌های اعتراضی شرکت کرد و برای پیش‌برد تفکر خودش هم‌فکران زیادی پیدا کرد. به ابتکار خانم محمود کمپین‌های مجازی شهروندمحور علیه خشونت و گفتمانِ نفرت و جدایی ملت‌ها، پیروان فرقه‌ها و مذاهب مختلف نیز راه‌اندازی شد.
او همکاری نزدیکی با مؤسسه رسانه‌ای Dawn، یکی از غول‌های رسانه‌ای نزدیک به لیبرال‌ها و چپ‌گراها در پاکستان، داشته است و از رسانه‌ها برای رساندن پیام خود استفاده می‌کرده است. دوستان و همکاران سبین محمود طی چندین یادداشت در روزنامه دان، به بیان ویژگی‌های اخلاقی و حرفه‌ای وی پرداختند و او را فعالی “شکست‌ناپذیر” توصیف کردند. او به‌خاطر شرکت در برخی تظاهرات‌ها توسط پلیس بازداشت هم شده است. باتوجه به تاکید پلیس کراچی بر “تروریستی” بودن حمله به سبین محمود و عدم خصومت شخصی او با فرد یا افرادی، مشخص می‌شود انگیزه قتل او چه بوده است.

قاتل سبین محمود کیست؟
با توجه به اوضاع کنونی پاکستان، منتظر ماندن برای رسیدن به پاسخ صحیح و دقیق برای سؤال ذکر شده در عنوان هم کار عبثی معلوم می‌شود. اما حدس و گمان‌های تحلیل‌گران چیست؟ بسیاری از آنان معتقدند فعالیت‌ها و تلاش‌های خانم محمود برای ایجاد تغییر در گرایش عمومی پاکستانی‌ها او را برای بسیاری از نهادها و گروه‌ها “غیرقابل تحمل” کرده بود. گفته می‌شود در شهر کراچی گروه‌های مسلح زیادی با گرایش‌های گوناگون فعال هستند و ممکن است او قربانی خشونت یکی از این گروه‌های تندرو شده باشد؛ اما نوع فعالیت‌های خانم سبین محمود بیشتر در تضاد با منافع هیئت حاکمه بود. گروه‌های مردم‌نهاد و ان‌جی‌اوهای زیادی در پاکستان فعالیت‌های مشابه‌ای دارند؛ اما شاید هیچ‌کدام از آنها تا این حد پیش نرفته است که بخواهد علنا از نقض حقوق بشر در بلوچستان صحبت کند.
ساعاتی پیش‌تر از این ترور، او در کافه خود میزبان سه نفر از مدافعان حقوق بلوچ‌ها بود. ماما قدیر (عبدالقدیر ریگی)، فرزانه بلوچ و میرمحمد‌علی تالپور سه سخنرانی بودند که روز جمعه و پس از آنکه جلسه سخنرانی ماه گذشته آنان در دانشگاه لاهور لغو شده بود، بار دیگر موضوع یکی از بی‌سروصداترین فجایع انسانی در منطقه بلوچستان، یعنی مردم ناپدیدشده این خطه را مطرح کردند. به‌ظاهر میزبانی وی از فعالان بلوچ با قضیه ترورش مرتبط است و این ترور پیامی بود برای افراد و نهادهایی که می‌خواهند پرده از نقض پنهان حقوق بشر در بلوچستان بردارند. البته این پرده مدت زیادی‌ست که کنار زده شده و اکنون افکار عمومی نسبت به نقض حقوق بشر از سوی دو طرف، نهادهای نظامی و امنیتی و شبه‌نظامیان بلوچ، در این ایالت ناآرام و محروم آگاه هستند.
آنچه از این حادثه مشخص شد، تحمل نشدن دگراندیشان و تحول‌خواهان فعال در این کشور است. از دید قاتلان خانم محمود، میزبانی و حمایت از فعالان حقوق بشر بلوچ تنها جرم نابخشودنی او نبود؛ آنها حتما برای برنامه‌ریزی ترور او مدت بیشتری از چند ساعت نیاز داشته‌اند. گفته می‌شود خانم سبین محمود پس از دریافت پیام‌های تهدیدآمیز، زمان و مکان جلسه‌اش را تغییر داده بود، ولی باوجود این در راه بازگشت به خانه ترور شد. البته انتخاب این وقت می‌تواند عمدی باشد؛ پیام روشن این ترور به فعالان بلوچ این است که نمی‌توانند کسانی را در پاکستان با خود هم‌صدا کنند. همچنین این ترور می‌تواند هشداری باشد برای فعالان غیربلوچ در پاکستان که هم‌صدایی آنان با بلوچ‌ها مترادف با “خیانت” است و احتمالا با مرگ مواجه خواهند شد.
سبین محمود، چندسال پیش در پاسخ به این سؤال که دوست دارد از کدام قدرت جادویی برخوردار باشد؟ از رؤیای خود برای غیرمسلح‌کردن کراچی، تنها با یک اشاره سخن گفته بود؛ اگر این رؤیای خانم محمود عملی شده بود، شاید او و صدها شهروند دیگر در این شهر قربانی خشونت‌های فرقه‌ای، گروهی و سیاسی نمی‌شدند.