مسایل زکات

 در قرآن مجید دربیش از هفتاد جا اقامه نماز و ادای زکات طوری با هم ذکر شده اند که از  آن معلوم می شود جایگاه آن هر دو در دین نزدیک به هم و یکی است.
خداوند در سوره روم آیه 39 می فرماید: آنچه را که از زکات به خاطر رضای خداوند پرداخت می کنید چند برابر خواهد شد.

رسول اکرم صلی الله علیه وسلم در حدیثی می فرماید: مال‏هایتان را با پرداخت زکات حفاظت نمایید. (معجم الاوسط طبرانی، شماره 2037)
و در حدیثی دیگر می فرماید: هر گاه مال زکات با مالی مخلوط شود (و زکات آن پرداخت نشود) آن مال را به تباهی خواهد کشاند. (مسند حمیدی، حدیث 252)

1ـ نصاب وجوب زکات:
اگر شخصی علاوه از مخارج خود و خانواده اش، بیست مثقال طلا (479/ 87 گرم) یا به اندازه آن پول نقد یا مال و وسایل تجاری داشته باشد یا مجموعه طلا و نقره و پول و وسایل تجاری او به قیمت بیست مثقال طلا (479/ 87 گرم) می رسد بعد از گذشت یک سال بر آنها زکات واجب است.

نصاب زکات طلا و نقره به اوزان امروزی به شرح ذیل است:
طلا: بیست (20) مثقال شرعی معادل 479/ 87) گرم.
نقره: دویست (200) درهم شرعی معادل 35/ 612 گرم.

2- گرفتن زکات برای چه افرادی جایز نیست؟
 شخصی که علاوه از لوازم اولیه و ضروری زندگی از قبیل مسکن، سواری و وسایل و ظروف اکل و شرب و غیره، مقدار 479/ 87 گرم طلا داشته باشد یا طلا، نقره، اموال تجاری، پول نقد و وسایل غیر ضروری آن جمعا معادل 479/ 87 گرم طلا برسند غنی گفته می شود و گرفتن زکات برای وی درست نیست.

3- زکات دادن به افراد ذیل گر چه فقیر باشند جایز نمی باشد:
1- (اصول) مانند پدر، پدربزرگ پدری و مادری، مادربزرگ پدری و مادری.
2- (فروع) فرزندان (پسر، دختر) نوه دختری، نوه پسری و فرزندان آنها.
3- (همسر و شوهر) اینها نمی توانند به یکدیگر زکات بدهند، حتی پس از طلاق تا زمانی که عدت به پایان نرسیده اگر به یکدیگر زکات دهند جایز نمی باشد.

4- زکات اجناس مغازه ها
 در اجناس و کالاهای تجاری، باید از روی قیمت فروش زکات پرداخت شود نه قیمت خرید.

5- در محاسبه سال زکات و پرداخت آن معیار، گذشتن یک سال قمری است نه سال شمسی.

6- تاخیر در ادای زکات بدون عذر گناه است.

7- (کامل شدن یک سال قمری برای وجوب زکات لازم است) از تاریخی که سرمایه شخص به اندازه نصاب شرعی رسیده سال زکات شروع شده و سال بعد در همان تاریخ یک سال آن تکمیل می شود. لذا زکات سال گذشته بر ذمه او واجب است؛ اگرچه بر تمامی پولها یک سال نگذشته است، زیرا در زکات لازم نیست که بر هر جزء سرمایه سال بگذرد؛ بلکه شرط این است که در ابتدای سال و پایان آن نصاب زکات تکمیل باشد، البته اگر در میان سال تمام سرمایه و پول خود را از دست داد و هیچ مبلغی باقی نماند در این صورت نصاب قبلی باطل می شود.

8- (زکات مبلغی که برای حوایج و نیازهای ضروری پس انداز شده؛ مبلغی را که شخص برای حوایج و نیازهای خود مثل رفتن به حج یا مصارف ازدواج و خرید منزل و ماشین و غیره پس انداز می کند اگر به اندازه نصاب شرعی برسد و سالی بر آنها سپری شود، باید زکات آن ادا شود.

9- (زکات سهام کارخانجات) سهام کارخانجات عبارتند از: 1- ملک یا زمین کارخانه؛ 2- ساختمان کارخانه؛ 3- ماشین آلات کارخانه؛ 4- سرمایه در حال گردش کارخانه.
در سه مورد اول، اگر آنها را برای تجارت و فروش خریده است، پس جزء اموال تجاری محسوب می شوند و در آنها زکات واجب می گردد، اما اگر به نیت و قصد تجارت نخریده در آنها زکات لازم نمی شود. اما در مورد چهارم زکات واجب است.

10- بخشیدن وام به فقیر به جای زکات
از بخشیدن وام در عوض زکات، ادا نمی شود و راه درست آن این است که مال زکات را به فقیر بدهد و بعد از وی قرض خود را مطالبه نماید.

11- دادن جنس به فقیر به جای پول نقد
 اگر شخصی بخواهد به جای پول به فقیر جنس و کالا بدهد و یا به طور کلی از خلاف جنسی که زکات بر آن واجب شده می خواهد زکات بپردازد؛ زکات ادا می گردد بشرطی که آن چیزی که می خواهد بدهد از لحاظ قیمت به اندازه قیمت همان چیزی باشد که ابتداءً زکات در آن واجب گشته است.

12- زکات ماشین های سواری ،منازل و مغازه های مسکونی و کرایه ای
 در منازل مسکونی و کرایه ای، همچنین در مغازه های کرایه ای و ماشین‏های سواری، زکات لازم نیست، البته در درآمد آنها در صورتی که تنها یا با بقیه سرمایه به اندازه نصاب شرعی برسند، زکات واجب است. البته اگر اموال مذکور را به نیت تجارت و خرید و فروش خریده است در این صورت در قیمت آنها زکات واجب است.

13- برای صحت زکات لازم نیست که به فرد مستحق بگوید که مال مذکور زکات است، بلکه نیت زکات به هنگام دادن به شخص مستحق کافی است. (البته زمانی که زکات به مدارس دینی پرداخت شود باید گفته شود که مال مذکور زکات است.)

14- زکات بدهی‏ها و طلب‏ها
 بدهی‏ها از سرمایه کسر می شود و در آنها زکات واجب نیست، و طلبکاری‏ها جزء سرمایه محسوب می شوند، ولی فرد زکات دهنده اختیار دارد که زکات آنها را حالا ادا نماید یا اینکه زمانی وام‏ها را وصول نمود، زکات تمام سالهای گذشته را جمعا یکجا ادا نماید. البته طلبکاری‏هایی که امید دریافت آنها نمی باشد جزء سرمایه قرار نمی گیرند و زکات بر آنها واجب نیست.

15- زکات مهریه
 در مدتی که مهر بر ذمه شوهر است و شوهر آن را پرداخت نکرده است بر چنان مهریه ای زکات واجب نیست.

16- زکات مبلغ سپرده حج و عمره
 در پانزدهمین نشست مجمع فقه اسلامی علماء اهل سنت در حوزه علمیه دارالعلوم زاهدان مصوب گردید که مبلغ سپرده حج و عمره زکات دارد و باید پرداخت گردد.

17- زکات اموال بچه های نابالغ
 بر اموال بچه های نابالغ بر اساس مذهب احناف زکات نیست.

18- زکات دادن به امام مسجد
 در صورتی که امام مسجد مستحق زکات باشد، دادن زکات به وی صحیح است، البته پرداخت زکات به عنوان حقوق امام یا مؤذن جایز نمی باشد.

دارالافتاء دارالعلوم زاهدان