یاد مرگ وآمادگی برای ملاقات با خدا

هنگامی که وقت کوچ کردن از این جهان به جهان دیگر نزدیک می‏شود، پرده و حجاب‏های غلیظ و تاریک مادی و بهیمی کنار زده می‏شود و روح، ملکوت را مشاهده می‏کند؛ در آن موقع حقایق و واقعیت‏هایی از عالم غیب و آخرت که رسول اکرم صلی الله علیه وسلم از آنها خبر داده‏اند، مشاهده می‏شوند.

حدیث:
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- «أَكْثِرُوا ذِكْرَ هَاذِمِ اللَّذَّاتِ». يَعْنِى الْمَوْتَ. (رواه الترمذی و النسائی و ابن ماجة)
ترجمه:
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول اکرم صلی الله علیه وسلم فرمودند: « مرگ را که از بین برنده لذتها است، به کثرت یاد کنید».

حدیث:
عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ » (رواه البخاری و مسلم)
ترجمه:
از عباده بن صامت رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «هر کس ملاقات الله و حضور به بارگاه او را دوست داشته باشد، الله نیزملاقات با او را دوست دارد و هر کس ملاقات با الله و حضور به بارگاه او برایش ناگوار باشد، الله نیز ملاقات با او را ناگوار می‏دارد».

شرح:
در روایت آمده است هنگامی که رسول اکرم صلی الله علیه وسلم این امر را بیان داشتند، حضرت عایشه صدیقه یا یکی دیگر از ازواج مطهرات عرض کرد: یا رسول الله! حال ما چنین است که «إِنَّا لَنَكْرَهُ الْمَوْتَ» ما از مرگ می ترسیم و مرگ برای ما گوارا نیست. آنحضرت صلی الله علیه وسلم در پاسخ فرمودند: «منظور من این نیست که آدمی مرگ را دوست داشته باشد، دوست نداشتن مرگ یک امر فطری و طبیعی است. بلکه منظورم این است که برای رسیدن به آنچه بعد از مرگ از رضا و فضل و کرم خداوند شامل حال انسان مومن می‏شود، مشتاق باشد».
هر انسانی که چنین حالی داشته باشد، خداوند با او محبت می‏کند وملاقات با او را دوست می‏دارد، و عکس آن، هر انسانی که در اثر بدعملی و بدبختی خود مستحق خشم و غضب الهی باشد، به هنگام مرگ از انجام اعمال بد خود آگاه می‏شود، لذا او راضی نیست به بارگاه الهی حاضر شود و حضور خود را مصیبتی بزرگ برای خود تلقی می‏کند. خداوند متعال نیز ملاقات با چنین انسانی را نمی‏پذیرد و دوست ندارد.
طبق این توضیح رسول اکرم صلی الله علیه وسلم، مراد از «لقاءالله» مرگ نیست، بلکه آن برخوردی است که خداوند متعال بعد از مرگ بندۀ خود، با او خواهد داشت. چنانکه حدیثی با همین مضمون از حضرت عایشه صدیقه رضی الله عنها روایت است که در پایان آن این جمله ذکر شده است: «والموت قبل لقاءالله»؛ یعنی مرگ پیش از دیدار الهی است.
امام شاه ولی الله دهلوی رحمه الله در شرح این حدیث می‏فرماید: «هنگامی که وقت کوچ کردن از این جهان به جهان دیگر نزدیک می‏شود، پرده و حجابهای غلیظ و تاریک مادی و بهیمی کنار زده می‏شود و روح، ملکوت را مشاهده می‏کند. در آن موقع حقایق و واقعیتهایی از عالم غیب و آخرت که رسول اکرم صلی الله علیه وسلم از آنها خبر داده‏اند، مشاهده می‏شوند و روح بندۀ صاحب ایمان، که همواره درخواست‏های بهیمی را مغلوب و منکوب کرده و سعی در غالب کردن صفات ملکی نموده است، با مشاهده مناظر لطف و کرم و عنایت پروردگار، مشتاق می‏شود که هرچه سریع‏تر از این جهان خارج شده و به آغوش  رحمت الهی برسد.
برعکس آن، انسان منکر و نفس‏پرستی که همیشه گرفتار شهوات و مست لذتهای دنیوی بوده است، روحش به هنگام مرگ، با مشاهده مناظر مهیب و وحشتناک جهان آخرت برای خود، به هیچ وجه حاضر نمی‏شود، این جهان را ترک کند».
شاه ولی الله می‏فرماید: «این دو حالت با «اًحًبّ لقاءالله» و «کره لقاءالله» تعبیر شده‏اند و مراد از «أحب لقاءه» و «کره الله لقاءه» رضا و نارضایتی و خشم و غضب، و ثواب و عذاب الهی است.

منبع: معارف‏الحدیث؛ 3-4/ 334-337