مهندس ادب صرفاً وابسته به مردم کرد نبود و امروز تنها از میان خانوادهاش نرفته است، بلکه از میان جامعه اهلسنت و تمام ملت ایران رفته است. از اندیشهها و تلاشهای این مهندس فرزانه، نه تنها ملت کرد بلکه کل جامعه اهلسنت و شیعه و سنی ایران بهره بردهاند.
مولانا عبدالحمید:
مهندس ادب یک چهره اسلامی و ملی بود. با درگذشت ایشان ما یک انسان وارسته و اندیشمند را از دست دادیم
شیخالاسلام مولانا عبدالحمید به قصد شرکت در مراسم تشییع جنازه مرحوم مهندس بهاءالدین ادب، جمعه نهم شهریور 86 ، به سنندج مرکز استان کردستان سفر کرد.
مرحوم مهندس بهاءالدین ادب، نماینده سنندج در مجلس پنجم و ششم و یکی شخصیتهای برجسته کرد و اهلسنت بود که خدمات شایستهای را در حیات پربارش چه در مقیاس ملی و چه برای بهبود وضع مناطق کردنشین و چه استیفای حقوق قانونی جامعه اهلسنت ایران در کارنامهاش داشت. مرحوم ادب چهارشنبه هفتم شهریور 1386، پس از سه سال دست و پنجه نرم کردن با بیماری سرطان، در تهران چشم از جهان فروبست و شنبه دهم شهریور با تشییعی باشکوه در سنندج به خاک سپرده شد.
در این سفر جمعی از علما و مردم بلوچستان و اهلسنت شرق کشور شیخالاسلام مولانا عبدالحمید را همراهی میکردند. ایشان و هیئت همراه در ورودی شهر سنندج با استقبال گرم و صمیمی علما، دکتر جلالیزاده و جمعی از مردم کردستان مواجه شدند. شیخالاسلام مولانا عبدالحمید ابتدا در مراسم تشییع جنازه مرحوم مهندس بهاءالدین ادب و سپس در مسجد جامع قبای شهر سنندج سخنانی ایراد کرد. پس از سخنرانی ایشان در مسجد قبا، دکتر جلالیزاده استاد گروه فقه امام شافعی دانشگاه تهران و نماینده مردم سنندج در مجلس ششم و دوست و همرزم مرحوم مهندس ادب نیز سخن گفت. متن خلاصه شده این سخنان محضر خوانندگان عزیز تقدیم میگردد:
مولانا عبدالحمید در مراسم تشییع پیکر مرحوم مهندس ادب و در جمع باشکوه مردم کردستان گفت: مدت زیادی بود که بنده به عنوان یک طلبه از جامعه اهلسنت مشتاق بودم و لحظهشماری میکردم که فرصتی پیش بیاید و بتوانم با برادران و خواهران کردم و مردم این خطه ملاقات کنم. چرا که ما با شما وجه اشتراک زیادی داریم. البته ما با همه مردم ایران وجه اشتراک داریم، ولی با شما از لحاظ اعتقادی، اشتراکی محکم و استواری داریم. اما به فکر و خیال بنده خطور نمیکرد که روزی در مراسم تشییع جنازه مرحوم، مغفور، دانشمند فرهیخته، مهندس بهاءالدین ادب با شما ملاقات میکنم. ولی قضای الهی این طور رقم خورد که اولین ملاقات با شما مردم دیندوست، با فرهنگ و غیور کرد، در مراسم تشییع جنازه مرحوم مهندس ادب انجام بگیرد. از یک طرف بنده خوشحالم که شما را زیارت میکنم و در مراسم تشییع جنازه شرکت دارم و از طرفی دلم غمگین و چشمم گریان است که یک انسان وارسته، متفکر و اندیشمند را از دست دادیم.
امامجمعه اهلسنت زاهدان خاطرنشان کرد: مهندس ادب صرفاً وابسته به مردم کرد نبود و امروز تنها از میان خانوادهاش نرفته است، بلکه از میان جامعه اهلسنت و تمام ملت ایران رفته است. از اندیشهها و تلاشهای این مهندس فرزانه، نه تنها ملت کرد بلکه کل جامعه اهلسنت و شیعه و سنی ایران بهره بردهاند. انسانهای بزرگ، علمای ربانی و حقانی، فرهنگیان، دانشگاهیان و تحصیلکردگان فرهیخته و دلسوز همیشه چنین بودهاند و صرفاً متعلق به خانواده خویش نیستند. مطمئن باشید که امروز تنها شما و خانواده محترم مرحوم ادب داغدار نیستید، بلکه جامعه اهلسنت و بخش عظیمی از مردم شیعه و سنی کشور داغدار هستند.
وی افزود: بنده دیروز در نماز جمعه زاهدان به مردم آنجا، به برادران کرد و ملت ایران تسلیت گفتم. وقتی مردم این خبر را شنیدند، متأثر شدند. اگر فاصله دوهزار کیلومتری با شما وجود نداشت، مطمئن باشید که امروز مردم زاهدان و استان سیستان و بلوچستان و نیز مردم سایر مناطق در این جا حضور پیدا میکردند و این مکان مختصر آنها را در خود نمیگنجید. در فراق مرحوم ادب، دلهای ما غمگین و چشمهای ما اشکبار است، ولی بر زبان چیزی جز آنچه خداوند سبحانه و تعالی راضی باشد، بر زبان نمیآوریم: «و لانقول الا ما یرضی به ربنا»، «انا لله و انا الیه راجعون»؛ همه ما از آن خداییم و به سوی او باز میگردیم. در مقابل قضا و قدر الهی تسلیم و راضی به رضای پروردگار هستیم.
مولانا عبدالحمید خطاب به مردم کردستان گفت: بنده در روشنی کتابالله و سنت حسنه حضرت رسول اکرم صلیاللهعلیهوسلم برای شما پیامی دارم. سروران! عزیزان و فرزندان من! شما در دل من جا دارید. خداوند را شاهد میگیریم که برای مردم سنندج، کردستان و برادران کرد، همواره دعای خیر میشود. الله تعالی نعمتهای زیادی به بنده و شما ارزانی داشته و ما از شکر نعمتهای پروردگار عاجزیم. همه این نعمتها از کره خاکی گرفته تا نعمتهای دیگر، همگی از آن خداوند و احسان خداوند هستند. در رأس همه این نعمتها، نعمت قرآن عظیمالشان، نعمت اسلام و نعمت دین قرار دارد. اینها نعمتهایی هستند که سعادت، عزت و سربلندی دنیا و آخرت را برای شما دربردارند. از این رو تا زندهاید، با قرآن و دین زندگی کنید، به اتباع پیامبراکرم صلیاللهعلیهوسلم بپردازید، و به ریسمان الهی که قرآن است، چنگ بزنید. اگر این گونه زندگی کنید روزی که همچون مهندس ادب به آخرت پا بگذارید، رحمت الهی، بهشت، جنات عدن و فردوس به استقبال شما میآیند.
وی افزود: اسلام دینی است که وقتی در جزیرةالعرب آمد، راهزنان را رهبر قرار داد و گمراهان را هدایت کرد و انسان را به مدارج بلند رساند. روزی سیدنا عمر رضیاللهعنه از جایی عبور کرد و گفت: روزی در این وادی شتر میچراندم و امروز به برکت اسلام، خداوند مرا حاکم ایران و روم قرار داده است. این عزت از آن اسلام است. اگر ما از اسلام برگردیم، دوباره همان شتربان خواهم بود. ای جوانان کرد! به خداوند سوگند! اگر شما در سرتاسر دنیا بگردید، نمیتوانید کتابی مثل قرآن بیابید. قرآن بهترین و آخرین کتاب خداوند و اسلام بهترین دین خداوند است و عزت همین است.
این عالم برجسته اهلسنت تاکید کرد: خواهران و برادران کرد! دانشگاهیان، فرهنگیان، دانشمندان و فرهیختگان کرد! سنت رسول الله و ریسمان اسلام را محکم بگیرید. نماز را که پایه و ستون دین شما است، قضا نکنید و آن را محکم بگیرید. گفتار رسولالله صلیاللهعلیهوسلم است که در روز قیامت اولین پرسش از نماز است. «من مات فقد قامت قیامته»؛ هر کسی مرد، حساب و کتابش شروع میشود. در حضر و سفر نماز را ترک نکنید. قرآن عظیمالشان را محکم بگیرید. اول غم دین را بخورید و بعد غم دنیا را. ما برای شما از خداوند هم دین کامل و هم دنیای آباد و صالح آرزو داریم. دعای ما از خداوند این است که ظاهر و باطن کردستان، سنندج و منطقه کردنشین را آباد کند. باور کنید که برای آبادی دین و دنیای شما گریه میشود.
وی در قدردانی از مردم کرد گفت: من امروز خوشحالم که شما حق مرحوم ادب را ادا کردید و چنین مسیر طولانیای را پیاده آمدید و زیر آفتاب ایستادید. شما میدانید که چه کسانی برای شما دل میسوزند و کار میکنند. شما دو بار مهندس ادب را به مجلس فرستادید. او در مجلس ششم درخشید و از حقوق قانونی شما و همه ملت دفاع کرد. چهره او یک چهره اسلامی و ملی بود. او در قضیه مسجد تهران پیگیریهای زیادی کرد، پیش از وی شخصیتهای دیگری از جامعه اهلسنت خصوصاً حضرت مولانا عبدالعزیز رحمهالله در این زمینه تلاش کردند. ما امیدواریم که اهلسنت روزی به این آرزویشان برسند. مهندس ادب برای اسلام دل میسوخت و ما باید راه او را ادامه دهیم، هم برای حقوق ملی و هم برای دنیا و آخرتمان فکرمند باشیم.
این سخنرانی با دعای حضرت شیخالاسلام به پایان رسید.
مولانا عبدالحمید در سخنرانیش در مسجد جامع قبا در جمع مردم سنندج و نمازگزاران این مسجد گفت: بنده از اظهار محبت و مهماننوازی شما سپاسگزارم. محبتی که شما ابراز میفرمایید به خاطر دین، قرآن و اسلام است و با هر کس که به این نسبتها منتسب باشد، محبت مینمایید. از ماموستا عالی، امام جمعه بهاران و مسجد جامع قبا به خاطر اظهار محبت ایشان تشکر میکنم. همچنین از جناب ماموستا زارعی و گنجی و مخصوصاً برادر ارجمندم جناب آقای دکتر جلالیزاده که واقعاً ایشان و مرحوم مهندس ادب همسنگر بودند و معتقدم که این دو بزرگوار برای جامعه اهلسنت و کردستان خدمت کردند و باید برای کسانی که برای مردم محروم خدمت میکنند، دعای خیر کرد و نیز عزیزانی که زحمت کشیده و در این جلسه شرکت کردند.
وی در ادامه گفت: واقعاً مهندس ادب در میان جامعه اهلسنت ایران، مجامع علمی و در بین شیعه و کسانی که فکر آزاد و بلند دارند، ارزش زیادی داشت. بنده دو سه ماه پیش در سفری به تهران، در معیت جناب آقای دکتر جلالیزاده و آقای مهندس ضیایی و دوستان دیگری برای عیادت مرحوم ادب رفتیم. ایشان انسانی دوستداشتنی بودند به خاطر فکر و اندیشه بلندشان، نه به خاطر مسائل دیگری.
وی افزود: ما وقتی به اینجا آمدیم، جناب دکتر جلالیزاده پرسیدند که برنامه شما چیست؟ ما گفتیم که هیچ برنامهای نداریم و صرفاً برای شرکت در تشییع جنازه مرحوم ادب و ادای دینی که بر گردن ماست، و جهت همدردی با مردم سنندج و کردستان، و اظهار همدردی با خانواده آن مرحوم آمدهایم.
مولانا عبدالحمید در خصوص ضرورت ارتباط مردم و شخصیتهای اهلسنت مناطق مختلف با یکدیگر گفت: ارتباط و ملاقات ما با یکدیگر به وحدت امت اسلامی کمک میکند و هر چه ما در این جامعه آزادتر باشیم و بتوانیم حرفهایمان را مطرح کنیم و احساس فشار نکنیم، این امر به وحدت ملی و انسجام اسلامی کمک میکند.
وی خاطرنشان کرد: ما در ایران زندگی میکنیم و حق و حقوق قانونی داریم. شاید ما بر بعضی از مواد قانون انتقاد داشته باشیم و خواستار اصلاح آنها باشیم، ولی در حال حاضر این بحث را مطرح نمیکنیم. حقوقی را که قانون به ما داده، ما از راه قانونی و در چارچوب استدلال و عدل میخواهیم. ما اعتقاد داریم که هر چه دیدگاهها و نظرها وسیعتر و بلندتر بشوند و دیگران تحمل بشوند، این امر مایه خیر است.
امامجمعه اهلسنت زاهدان در جمع مردم سنندج گفت: باور من این است که ما حقوقمان را باید از راه درست و مشروع مطالبه کنیم نه از راه خشونت و ایجاد ناامنی. من در همایش بزرگ ختم صحیح بخاری و فارغالتحصیلی طلاب دارالعلوم زاهدان که حدود 150 تا 200هزار نفر در آن حضور داشتند، گفتم که ما ناامنی را محکوم میکنیم. با این وجود معتقد نیستیم که انسان ساکت باشد، بلکه باید حقوقش را از راه قانون پی بگیرد، و هیچ کس نباید برای مطالبه حقش ترس و هراسی داشته باشد. و البته حق حاکم باید رعایت گردد.
وی افزود: امیدواریم همانطور که این سال را مسئولین به نام سال اتحاد ملی و انسجام اسلامی نامگذاری کردهاند، بتوانیم در این راستا بیشتر حرکت کنیم و موانع موجود از سر راه برداشته شوند، تعامل و ارتباط اهلسنت با یکدیگر و با اهلتشیع بیشتر شود.
مولانا عبدالحمید در پایان گفت: ما از خداوند متعال این دعا را داریم که منطقه سنندج و کردستان را آباد و آبادتر بگرداند. ما تنها برای دین شما دعا نمیکنیم، بلکه برای دین و دنیای شما آروزی موفقیت داریم. خداوند متعال دین و دنیای باعزتی را نصیب شما بگرداند و انشاءالله که ما بتوانیم باعزت، شرافت و سربلندی در این دنیا زندگی کنیم.
خلاصهای از سخنان دکتر جلالیزاده
خاک کردستان در باطن با بوسیدن چهره مهندس ادب خوشحال و مسرور، و ظاهر خاک کردستان با گذاشتن پای مولانا عبدالحمید بر آن خوشحال و شادان است. ما، همه ما اعم از علما، دانشگاهیان، پیران، جوانان، مردان و زنان بسیار خوشحالیم که جناب مولانا عبدالحمید، یکی از بزرگان اهلسنت ایران به کردستان تشریف آوردند. هر چند ما گلهمندیم که جناب مولانا باید زودتر و پیشتر از این به کردستان تشریف میآوردند، اما تقدیر الهی چنین بوده است؛ هم عواملی در این امر مؤثر بودند و هم مصلحتهایی در آن نهفته بوده است. به هر حال این هم نشانه مظلومیت ما اهلسنت است که نمیتوانیم از وجود علما چنانکه باید استفاده کنیم.
در این مجلس ماموستا عالی و مهندس ضیایی حضور دارند و به برکت تلاش علمای فعال و دلسوزی همچون عالی، گنجی و سایر دوستان، خدمت دین در این مسجد انجام میگیرد و جوانان زیادی جذب مسجد و دین شدهاند. ولی واقعیت این است که ما در کردستان با ضعف دینی و فقر علمی مواجه هستیم و این امر دلایل زیادی دارد که نمیتوان همه را متوجه علما دانست.
ما از حضرت عالی انتظار داریم که از مناطق دیگر کردنشین بازدیدی داشته باشید و با علمای مناطق مختلف درباره مسائل مختلف دین به گفتوگو بپردازید و علمای این منطقه به مناطق شما و دیگر مناطق سنینشین سفر کنند و در قبال مسئولیت سنگینی که درباره پیشرفت دین دارند به گفتوگو و تبادلنظر بپردازند. به نظر بنده این یکی از وظائف دینی ماست و اگر یک عالم دین واقعاً نتواند وظیفه شرعی ملاقات با دوستان و همنوعانش را انجام دهد، در قبال وظیفه خدا کوتاهی کرده است. آنهایی که موانعی بر سر راه انجام وظایف دینی و ملاقات با همنوعان قرار میدهند، حسابشان معلوم است، اما این طلسم امروز شکسته شده است، ما این حضور را به فال نیک میگیرم و امیدواریم این روابط در میان همه ادامه پیدا کند و برای رفع مشکلات دینی مردم قدمهایی برداشته شود؛ چرا که اگر دین نباشد اعتقادات دینی مردم به مرور زمان سست خواهد شد و اگر تربیت ایمانی و اسلامی نباشد و اخلاق اسلامی از بین برود، آنگاه هر چند تحصیلکرده و باسواد باشیم، با بحرانهای مختلف اخلاقی مواجه خواهیم شد و صبر و استقامت در برابر مشکلات زندگی را از دست خواهیم داد.
ما دست کمک به سوی جنابعالی دراز میکنیم و با توجه به مسئولیتی که در قبال مردم بلوچستان، کردستان و همه مسلمانان در اقصا نقاط دنیا دارید، برای دیانت و هدایت آنها بکوشید. امروز ما نیازمند همدلی و همفکری بیشتری هستیم. بنده افتخار میکنم که از نزدیک چند بار در محفل جنابعالی حضور پیدا کردهام و همه ملت اهلسنت و همه آزادیخواهان ایران به شما افتخار میکنند. این جایگاه شما به خاطر دین است و امیدواریم که همه علما از این جایگاه دینی برخوردار شوند و برای خدمت به مردم تلاش بیشتری بکنند.
در پایان از همه مردم سنندج و بالأخص سرورانی که در این جلسه شرکت کردهاند، تشکر میکنم و از خداوند متعال، طول عمر برای حضرت مولانا عبدالحمید و همه علمای اسلام و بالأخص علمای کردستان مسئلت دارم. همچنین برای مرحوم مهندس بهاءالدین ادب که دغدغه کل اهلسنت و بویژه مردم کرد را داشتند، از خداوند منان طلب مغفرت و آمرزش و بخشش مینمایم.