مولانا عبدالله روانبد؛ ابدمانێں استاد

چه گوستگێں دوراں، علم ءُ ادب ءِ آسمان ءَ ترپۆکێں استارانی شهم ءُ شرۆک ءَ ماں نازانتی ءِ هینارێں شپاں، رژن ءُ آگاهی گواهی داتگ ءُ وهد ءِ زۆراک گۆں وتی پلنڈێں ءُ پلیتێں واک ءُ وساں اے رژن ءِ دێمگیری ءَ سیه‌رو ءُ بےوس بیتگ انت.

هدامرزی واجه مولانا عبدالله روانبد هما ابدمانێں استاراں چه یکے که وهد ءِ مجءُتامۆر اے نام ءَ گار کت نه کنت. بلوچ راج ءِ تکانسرێں زند که نازانتی ءِ موکو ءِ تندانی ته ءَ پتاپتگ ءُ لیلام کنگ بیتگ گۆں مولانا ءِ گال ءُ گپتار ءُ رهشۆنیاں بیرگێں نۆکراهے ءِ سر ءَ سر گپتگ ءُ په الکاپێں ءُ آزاتێں زندمانے ءَ گامگێج انت.

روانبد ءِ علمی ءُ ادبی شاعری ءِ تکءُپهنات چۆ شاهگانێں گلزمین ءِ راجدپتر ءَ دراج ءُ دیرسر انت ءُ آئی زرد ءِ هیال ءُ مارشت دراجتر ءُ دیرتر چه چۆ منێں نابزانتے ءَ… «مرگ ءِ بال داں جنتر ءِ دون ءَ انت» ادا بلوچستان ءِ زبانزانت ءُ کواس واجه عبدالله جان جمالدینی ءِ گپ کنگ کرزایت، گوشتگ ئی په هما کساں که گلخان نصیر ءِ شاعری باروا نقدکاری ءَ دلمانگ انت که: انگت نصیر ءِ شعر سرجم ءَ چاپ نه بیتگ انت گڑا آئی ءِ شاعری ءِ بابت ءَ نوشتانک ناهودگێں کارے.

انی هۆں واجه روانبد ءِ سرجمێں شعر ءُ نبشتانک ءُ غزل که بلوچی ءُ پارسی شه زبان ءُ شهزانت ءُ سرشاعری سرجم ءُ چاپ ءُ شنگ نه بیتگ انت که مئے راج ءِ سر ءَ مسترێں اگدهے اێر انت. گێشترێں اپسۆزی ءُ دلپدردی گپ آئی نوشتگێں تاریخی سیاهگ بزان بلوچ راجدپتر انت که پهک گار ءُ بێگواه انت. بیرگ ءَ یک واجهے ءَ په چاپ ءُ شنگ کنگ ءِ نیمۆن ءَ برتگ ءُ گوستگێں شاهی سیاهێں دۆر ءُ باریگ ءُ ساواک ءِ کوردلێں واکانی وڑالیگ بیت همے کتاب ءِ پشکپتگێں کپ ءُ چنڈێں بند، بزاں فهرستانی گندگ ءَ زانتگ بیت که چتۆرێں بےمٹێں گنجے ءَ چه راج زبهر بیتگ.

هدامرزی ءِ ادبی تخلیق ءُ نوشتانک، تاریخی ءُ دینی ءُ آئی ءِ شاعری په مئے راج ءَ مسترێں مڈی ءُ میراث انت که په آیۆکێں نسل ءَ یک مستاگے. هر قوم ءُ مهلوکے ءِ ترقی ءُ دێمروی ءِ مسترێں بهر، آئی ءِ زبان ءُ ادب ءُ دۆد ءُ ربێدگ ءُ ماتێں زبان ءِ وانگ ءُ زانگ ءُ دێم ءَ برگ انت. نزِّ نێم قرن انت که بلوچی لکۆڑ بزاں املا ءُ لکت ءِ سر ءَ ادیب ءُ کواسانی اڑ ءُ جنجال انت. بلوچی زبان که اے دمگانی کۆهنترێں زبان هساب بیت، مئے قبائلی زندمان ءُ لڈ ءُ بۆجانی برکت ءَ هما پێم پشت کپتگ ءُ چه دهر ءِ دنز ءُ مجاں گار ءُ بێگواه نه انت. (بلے اے هم پدّری گپے که مئے زبان گپتاری زبانے) نۆک باهندێں وانندهێں برات ءُ گوهار ءُ ادبی لکّۆکانی گێشترێں مِنّ ءُ عذر ءُ بهانگ وتی ماتێں زبان ءِ لکّت ءِ نه زانگ ءُ ناسرپدی انت. وهد ءِ واکانی پوساد ءُ سرمساد ءَ چه گێشتر مئے وتی سُج ءُ شتانی برورد ءَ مئے زبان چۆ اۆشتاتگێں آپ ءَ شینزک بندگ انت. هدامرزی سید ظهورشاه هاشمی ءِ زندگی ءِ جهد ءُ کوشست په ماتێں زبان ءَ سد نه، سد هزار ستا کرز انت بلے عربی حرفانی بدل ءُ سدل کنگ ءُ گپتاری کارمرزی ماں نوشتاری جاه ءَ ناهودگێں کارے که کنگ بیتگ. بزاں ادبی زبان ءِ جاه ءَ عوامی زبان ءِ استعمال کنگ.

بلوچی زبان ءِ بنیاد بزاں کۆهنێں پارسی انت ءُ هنیگێں پارسی بزاں لوز که گۆں عربی ءَ هوار انت، مئے زبان ءَ گۆن انت. چۆناهیگا اے شاهگانێں سرزمین ءَ چۆ که سرهدی ءُ رکشانی، مری بگٹی ءُ کوه سلیمان ءِ گالوار یا کبله زمین ءَ «ث، خ، غ ءُ ف» ءِ حرف هست انت ءُ همے پێم «ص، ض، ط، ظ، ع ءُ ق» چۆ که: «صباح، ظهر، شرط، فرض، ظاهر، فرق، قانون.» که ماں پارسی زبان ءَ ءُ همےپێم بلوچی ءَ آ، هۆر هوار انت اێشانی بنیاد بزاں عربی انت اگاں غیر وتی شکل ءُ شمایل ءَ لکّگ به بنت چۆ که: «علم الم؛ ظهر، زُهر؛ فرض، پرز؛ ارث، ارس؛ فلک، پلک؛ فرق، پرک» همےپێم بازێں لوزے ءَ غیر رهبندێں ءُ بےمعنائێں ڈۆلے ءَ به لکّ اێں مسترێں اڑ ءُجنجالے ءَ مان گێش اێں که هنی مان گێش اتگ اێں!

لوز زانت علم (علم زبان‌‌شناسی) هر لوزے ءِ بیه ءُ بن درگێجگ ءُ دربرگ انت. اے بےسرءُ بنێں لکّت ءَ مئے زانوگر ءُ وانندهێں برات ءُ گوهار میاریگ کنگ نه بنت که ماتی زبان ءِ وانگ ءُ لکگ ءُ دربرگ ءَ، دنتان سرےسر کن انت ءُ لوزاں جائێل (گاجێل) کنان ءَ پهک چه بلوچی ادب ءُ زبان ءَ دلپرۆش انت. دنیا ءِ کجام زبان انت که چه دگه لوزاں چٹ زبهر انت که ما وتی پهک ءُ پلگار ءُ بےمٹێں زبان ءَ اے پێم ڈالچار ءُ رۆشاوری به کن اێں. ادا مولانا روانبد ءِ یک چاربندی شعرے که پارسی زبان ءَ په حاج گل‌محمد صالح‌زهی جواب ءَ 33 سال پێش پربندگ بوتگ شمئے دێم ءَ ندر انت که واجه ءِ دلپدردی چه چپءُچۆٹێں بلوچی لکّت پدّر انت. هدامرزی ءِ ابدمانێں لکّت هرکس ءِ گور ءَ په یادگار هست انت آئی آخری شعر:

یک شپے چندے خیالێں یار/ همدل ءُ هم ستک ءُ سخن سینگار

که نون وانندهێں چکے هۆں دربرت ئے کنت ءُ په مئے زبان ءِ املاء ءُ لکگ ءَ بےدرورێں رهبندے.

سرچمگ: تاکبند ردانک.