فاضل رند ءِ زند احوال

فاضل ءِ ودی بوهگ ءَ ساری آئی مکهیں مات یک شپے عجیبیں وابے دیست که آئی هردو دستانی دل ءَ یک روک ءُ درپشوکیں شے ئے ایر انت که پر آئی چم و نزراں چو لال و گوهر ءَ انت. صحب ءِ سر ءَ که روچ ءَ ٹک کرت ءُ مند ءِ سورمگیں بازارے تله کار کت گڑا فاضل ءِ مات میتگ ءِ پیرزالے ءِ گورا وتی واب ءِ معنا کنگ ءَ شت. پیرزال ءَ فاضل ءِ مات ءِ دیستگیں واب ءِ اشکنگ و رند گوشت که منا پر تو زهر کیت که تو چوشیں شرتاله ءُ نیک بختے ئے، دریگتے من ءَ دو همے وڑیں لال ءُ گوهر نصیب ءَ به بوتیں. برو دل ءَ مجن زوت تئی مراد حاصل بنت. ترا دو انچین تلاهیں بچ بیت که نام ءُ توار اش دور دور ءَ پرشیت و باز لائک و نامدار بنت. دیر نگوست که فاضل ءِ مات ءِ واب راست بوت و بلوچی زبان ءِ اے روشنا ءُ درپشوکیں استار پیدا بوت انت که تهنا وتی مات ءِ کُٹ ءُ لوگ ءِ براه ءُ جلوه نه بوت انت، بلکیں آهاں په ماتی زبان بلوچی ءَ همنکیاس لال ءُ گوهر قیمتی تراشت ءُ کمات. دان آ وهد ءَ که دنیا قائم انت ءُ بلوچی زبان استیں و بلوچانی کاروان ءُ قافله درّه بولان و مولا و کیچ مکران ءِ سرمگیں کوه و تلار ءُ گران بیوانیں برّاں و مسکیں ڈگاراں آش ایر رچان بنت و کائنت، ملا فاضل ءِ وش زیملیں شعر آنهانی میڑو مچی محفل ءُ مجلس ءِ کیفانی کهنیں شراو انت ءُ بلوچانی تهاریں تواریخی دورانی تها آئی ءِ شعر همے ڈولا رهبری کننت چو که تهاریں شفاں ساونڑی آپ بندیں جهمبر گرندانی تها گروک جننت. آئی کستریں برات ملا قاسم هم په دُربیانی ءَ بےمٹ ات، او آئی گپتار هم بلوچی زبان و شاعری ءِ بےجیوه و بےدروریں بهر انت.

بلوچ تنی وهدی هم پهوالی وتی زند ءَ گوازینگ ءَ انت پمیشا سن ءُ تاریخ ءِ گیشیں حیال نه دار ایت، آهانی وت من وتی حساب و داد انچین دگه پهوالیں قومانی ءَ انت که کس چک ءِ اصلیں ذات و عمر ءَ نه زانت بس همنکیاس گوشنت که شیراں چه میران دو سال مستر انت، سمّی مزنین بشّ ءِ سال ءَ بوتگ، اگں همے جنگ ءُ بشّ ءِ سنه و سال نبشته و پهنیام انت گڑا مردم چشیں زهگانی بوگ ءَ سال ءِ لیکهو و حساب ءَ جت کنت، بلے وهد ءِ گوزگ و تیر بوگ ءُ چشیں جنگ و چوپ، هار و هیروپ و آس و آماچ ءِ حساب هم چه مهلوک ءِ دلاں روت پمیشا کس اے گڑتی ءَ نه کنت که چک ءِ بوگ ءِ سنه و حساب ءَ بداریت. فاضل هم  رندی بلوچ زهگے ات پمیشا آئی ءِ هم ودی بوهگ حساب کس ءَ نه داشت، بلے آئی کستریں برات ملا قاسم ءَ که چمی چه علم و وانگ ءِ رژن ءَ روشنما ات انت وتی لکهی ئیں برات ملا فاضل ءِ بیران بوهگ ءِ روچ نبشته کتگ او ما پدیگان ءَ وتی منت وار کتگ. ملا فاضل ءِ قبر ءِ سر ءِ سرون ءَ سنگئے سر ءَ عربی و فارسی زبان ءَ چوش نبشته انت:

کل من علیها فان ویبقی وجه ربک ذوالجلال والاکرام

وفات یافت جنت المکان، فردوس آشیان

بر زبان یاد حقیقت راز دل و جان ملا فاضل

شهر الرمضان المبارک بنزد پیشین

چون پیر شد عمرش گذشته بمثل حاجیان

 احرام بسته میل کرده جایی ساکن تمان پیشین

عمل قاسم ولد چاوش

چه همے سنگ ءَ اے سهرا بیت که ملا فاضل نیم سر ءِ نادراهی ءَ بیران بوتگ و آئی زند ءِ گڈ سری روچ چه ڈول گوستگنت، همے سنگ ءِ سر ءَ آئی بیران بوهگ ءِ سن (1270 هـ) هم نبشته انت. ملا فاضل ءِ پت چاوش ذات ءَ رندے چه شیهوزئی ٹک ءَ بوتگ، آهانی دوار و هنکیں قاسمی چات ءَ بوتگ که مند ءِ گوئر ءَ انت، مند مکران و ایرانی بلوچستان ءِ چار حد ءِ سر ءَ رندانی کهنین بندرے او چه تربت (کیچ) ءَ هپتاد میل ءِ سر ءَ کوه و کهورانی شم و توکا انت. کهنیں شعر و دپترانی تها مند ءِ نام باز جاگه ءَ گرگ بوتگ.

گوش انت که فاضل وش طبعیں انسانے بوتگ او عربی و پارسی ءَ شئیر هم گوشتگ. درائیں حبرے که تنکه مردم زبان ءَ جوانی ءَ بلد مه بیت شاعری کرت نه کنت. فاضل دیرین ڈیه و الکهاں په تر و گرد و سیل و سواد ءَ نه شتگ بلے البت مند ءِ ایرانی بلوچستان ءِ چار حد ءِ سر ءَ بوهگ ءِ سوب ءَ ایرانی بلوچستان ءِ راسک، سرباز و کش و گوئر ءِ علاقهی دیستگ انت. اے زانگ نه بیت که ملا فاضل عربی و پارسی چه کیا ونتگ و دربرتگ بلے اے حبر پدر انت که آئی استاد هم عربی و پارسی زبانانی سرا سک بلد بوتگ، فاضل مزنیں حاضر جوابے هم بوتگ.

فاضل وش طبعیں انسانے بوتگ، عربی و پارسی زبانانی تها آئی ءَ کمال حاصل ات… فاضل ءَ وتی شاعری ءِ تها مستانه، صوفیانه و فلسفانه و نیک کرداریں حیال مچ کت ءَ فاضل شاعری تها اخلاقی و انسانی کردار ءَ مزنین بهرے رسته، بلوچی زبان ءِ علاوه عربی و پارسی زبانانی تها آ نهی ءَ وتی کمال و گوهر باز نشان داتگ انت. شاعری باز نازرکیں هنر و کسبے او هر هنر و کسبے استاد و کواس ءِ زانت ءِ کمال چه همائی وتی گال و گپتاراں سهرا او پدر بیت. فاضل وتی کوّاسی و هنرکاری ءِ سرجمیں ڈس و نشاں په پدیگاں چو قطب ءِ استار ءَ اِشتگ چوش که وت گوشیت:

کوتاه مکن فاضل که سخن یکے/ کس تئی گپتار ءَ نه کنت شکّے

بنشۆن: ملا فاضل زند ءُ ازم. نزار: رحیم مهر بلوچ